ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ କାଗଜରେ ପ୍ରଚଳନ ହେଉଥିବା ୧୦ ଏବଂ ୨୦ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ। ଆରବିଆଇ କଲା ବଡ଼ ଘୋଷଣା। ଦେଶରେ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ହେବାକୁ ଯାଉଛି । ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ଦେଶର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଛି । ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, RBI ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ପଲିମର (ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍) ନୋଟ୍ ପାଇଁ ଏକ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଆରମ୍ଭ କରିବ। ଏହି ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟର ସଫଳତା ପରେ ହିଁ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ହେବ।

ଏହା ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି ଯେ ୨୦୨୭ ମସିହାରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟର ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିମାଣରେ ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେତେବେଳକୁ ସାରା ଦେଶରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯିବ। ଏଥିପାଇଁ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଟେଣ୍ଡର୍ ମଧ୍ୟ ଜାରି କରାଯାଇଛି।

• ୧୦ ଏବଂ ୨୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍ ଆରମ୍ଭ ହେବ

ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପଲିମର ନୋଟ୍ ୧୦ ଏବଂ ୨୦ ଟଙ୍କିଆରେ ଜାରି କରାଯାଇପାରେ। ଏହି ଦୁଇଟି ମୂଲ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈନନ୍ଦିନ କାରବାରରେ ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତେଣୁ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବ୍ୟବହାରିକତା ସେମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯିବ। ଯଦି ଏହି ଯୋଜନା ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟର ନୋଟ୍ ମଧ୍ୟ ପଲିମର ସବ୍‌ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍‌ରେ ମୁଦ୍ରିତ ହୋଇପାରେ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଲକ୍ଷ୍ୟ କେବଳ ନୋଟ୍‌ର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାର ଲାଇଫଟାଇମ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହ ନକଲି ହେବାର ବିପଦ ହ୍ରାସ କରିବା।

• ଉନ୍ନତ ସୁରକ୍ଷା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯିବ

ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍‌ ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ସୁରକ୍ଷା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଯୋଜନା କରାଯାଉଛି। ଏଥିରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ୱିଣ୍ଡୋ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହୋଲୋଗ୍ରାମ୍, ମାଇକ୍ରୋପ୍ରିଣ୍ଟିଂ, ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ କାଳି ଏବଂ ମେସିନ୍ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ସୁରକ୍ଷା ଉପାଦାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ପାରମ୍ପରିକ କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ପଲିମର ନୋଟ୍ ନକଲି କରିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ଏହା ନକଲି ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ରୋକିବାରେ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ।

• କାଗଜ ନୋଟ୍ ବନ୍ଦ କରାଯିବ ନାହିଁ

ଆରବିଆଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସୂଚିତ କରିଛି ଯେ ପଲିମର ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ଅର୍ଥ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା କାଗଜ ନୋଟ୍ ବନ୍ଦ ହେବନି। ପ୍ରଚଳନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବୈଧ ନୋଟ୍ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ରହିବ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ଜାରି ରହିବ। ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଚଳନ କରାଯିବ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ପୁରୁଣା ନୋଟ୍ ବଦଳାଇବାର ତୁରନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ମୁଦ୍ରା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବାର ସୁବିଧା ରହିବ।

• ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଟେଣ୍ଡର ଜାରି, ଆବେଦନ ଅଗଷ୍ଟ 18 ସୁଦ୍ଧା ଖୋଲା

ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ, RBIର ନୋଟ୍ ମୁଦ୍ରଣ ଶାଖା ପଲିମର ସବଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ସିଟ୍ ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ (EOI) ଜାରି କରିଛି। ଭାରତ ପାଇଁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପାଇଁ ମୂଳ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି। ବିଡ୍ ଦାଖଲର ଶେଷ ତାରିଖ ଅଗଷ୍ଟ 18। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସୂଚିତ କରେ ଯେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କଠୋର ବୈଷୟିକ ଏବଂ ଗୁଣାତ୍ମକ ମାନଦଣ୍ଡ ସହିତ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଆଗକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ଭାରତୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପଯୁକ୍ତ ସାମଗ୍ରୀର ଚୟନକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବ।

• 2027 ମସିହାରେ ବଡ଼ ଧରଣର ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ

ଏହି ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟର ଫଳାଫଳ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା ପରେ, 2027 ମସିହାରୁ ପଲିମର ନୋଟ୍ ବଡ଼ ପରିମାଣରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇପାରେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ଯଦି ଏହା ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯିବ। ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ନୋଟ୍ ସରକାରୀ ମୁଦ୍ରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ, ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଚାପ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ ଏବଂ ପରିବେଶଗତ ଲାଭ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ, କାରଣ ବାରମ୍ବାର ନୋଟ୍ ବିନିମୟର ଆବଶ୍ୟକତା କମ୍ ହେବ।

• ଅନେକ ଦେଶରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବହୃତ ସଫଳ ପରୀକ୍ଷଣ

ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, କାନାଡା, ୟୁକେ, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏବଂ ସିଙ୍ଗାପୁର ଭଳି ଦେଶରେ ପଲିମର ନୋଟ୍ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଚଳନ ହେଉଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାକୁ ବହୁତ ଭଲ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ନୋଟଗୁଡ଼ିକ ଜଳ-ପ୍ରତିରୋଧୀ, କମ୍ ମଇଳା ଆକର୍ଷିତ କରେ ଏବଂ ନିୟମିତ କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ଅନେକ ଗୁଣ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ଯଦି ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ଭାରତରେ ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଚକଚକିଆ, ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ଲୋକଙ୍କ ପକେଟରେ ପାରମ୍ପରିକ କାଗଜ ନୋଟ୍ ବଦଳାଇ ପାରିବ।