ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର । ଯାହାକୁ ମୁସଲିମ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ୧୭ ଥର ଆକ୍ରମଣ କରି ଲୁଟିଥିଲେ । ପାଖାପାଖି ୧୦୦ କୋଟି ମୂଲ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଏହି ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଲୁଟ କରାଯାଇଥିଲା । ଗଜନୀଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଲୁଟି ନେଇଥିଲେ। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ ୫୦ ହଜାର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ମାରି ଦେଇଥିଲେ । ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଭାରତର ୧୨ଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ । ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ଖୁବ ପୁରୁଣା । ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ନେଇ ଅନେକ ରହସ୍ୟମୟ ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି ।

ମନ୍ଦିରକୁ ନେଇ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରହସ୍ୟମୟ ତଥ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଶୁଣାଯାଏ, ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ଥିଲା, ଯାହା ଆପେ ଆପେ ଶୂନ୍ୟରେ ଭାସୁଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗରେ ଏପରି ଶକ୍ତି ଥିଲା ଯାହା ଭୂମିକୁ ନଛୁଇଁ ଏହାର କିଛି ଅଂଶ ଉପରେ ପବନରେ ଝୁଲି ରହିଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା । ଏହାକୁ ନେଇ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ୧୧ଶହ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଆମର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜଗତରେ ବିଜ୍ଞାନର ଛାପ ମଧ୍ୟ ଢେର ଅଧିକ ରହିଥିଲା ।

କୁହାଯାଏ, ସୋମନାଥ ଯାହା ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏକପ୍ରକାର ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳୀ । ୧୧୦୦ ଶତାବ୍ଦୀ ସମୟରେ ଏହି ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ତାର ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି କାରଣରୁ ମହମ୍ମଦ ଗଜନୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣର ଶିକାର ହୋଇଥିଲା । ହଠାତ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ମନ୍ଦିରରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଭିଡ ଥିବା ସମୟରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ମହମ୍ମଦ ଗଜନୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନା ।

କିନ୍ତୁ ଗଜ୍ଜନୀଙ୍କ ସେନାଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ପାଖାପାଖି ୫୦ ହଜାର ଭକ୍ତଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା । ଆଉ ଗଜନୀ ସେଠାରୁ ଲୁଟି ନେଇଥିଲେ ୧୦୦ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ସୂନା । ତେବେ ମନ୍ଦିରକୁ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଖଣ୍ଡ ବିଖଣ୍ଡିତ କରି ଦେଇଥିଲେ ଗଜନୀ ।

ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଆସିଥିବା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀମାନେ ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗର କିଛି ଅଂଶକୁ ନେଇ ରଖିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସେତେବେଳର ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ଅଂଶ ଦେବାକୁ କହିଥିଲେ । ହେଲେ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଥିଲେ, ଭାରତ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ହେବା ପରେ, ରାମ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ସରିବା ପରେ ଏହାକୁ ଭାରତ ଆଣି ଆସିବା ପାଇଁ । ଏବେ ଦୀର୍ଘ ୧୦୦ ବର୍ଷ ପରେ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗର ସାଇତା ହୋଇ ରହିଥିବା କିଛି ଅଂଶ ଦିଆଯାଇଛି । ଯାହାକୁ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଗୁରୁ ରବିଶଙ୍କର ।
ତେବେ ଭଗ୍ନ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ପୁଣିଥରେ ହିନ୍ଦୁ ରାଜା ମହାରାଜାମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ପୁଣି ହୀରା ଲୀଳା ଭଳି ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ । କିନ୍ତୁ ପୁଣି ୧୩ଶହ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆଲ୍ଲାଉଦ୍ଦୀନ ଖିଲଜୀଙ୍କ ନଜର ପଡିଲା ସୋମନାଥରେ । ସେ ପୁଣି ଲୁଟିଥିଲେ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର । ପରେ ପରେ ଜାଫର ଖାନ୍ , ମହମ୍ମଦ ଖାହ , ଔରଙ୍ଗଜେବ ମନ୍ଦିରକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଦେଇଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟଙ୍କ ମନୋବଳ ଭାଙ୍ଗିନଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ୧୭ ଥର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେବା ପରେ ବି ମନ୍ଦିରକୁ ପୁନର୍ବାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଭାରତୀୟ ହିନ୍ଦୁ ରାଜାମାନେ । ଭାରତ ସ୍ବାଧୀନ ହେବାପରେ ପରେ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭ ଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ବରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ।

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁଯାୟୀ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ସୋମରାଜଙ୍କୁ ଧିରେ ଧିରେ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଯିବାର ଅଭିଶାପ ମିଳିଥିଲା । ଯାହାଦ୍ବାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଆପେଆପେ ଫିକା ହୋଇଯିବେ । ତେବେ ସୋମରାଜ ଏନେଇ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥଯାଇ ମହାଦେବଙ୍କ ଆରାଧନା କରିବାକୁ କହିଥିଲେ ।

ଆରାଧନା ପରେ ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ କେବେ ବି ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତିନି । ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଉଜ୍ଜ୍ବଳ ପ୍ରତିଦିନ କମିଥିଲେ ବି ପୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ବଳ ଦେଖାଯିବ । ତେବେ ଯେଉଁ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ସୋମନାଥ ନିଜର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଏକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ତାହା ସୋମନାଥ ନାଁରେ ପରିଚିତ ।

ଯେପରି ସୋମନାଥଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ମିଳିଥିଲା, ଠିକ ସେମିତି ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ନିଜ ସଂସ୍କୃତି ନିଜର ପରିଚୟ ସହ ନିଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରୁଥିଲା