Liver Health / ଲିଭର ଫେଲିଅର କାହିଁକି ହୁଏ? ଜାଣନ୍ତୁ ୩ ପ୍ରକାର, କାରଣ ଓ ବିପଦ

ଲିଭର ବା ଯକୃତ ଆମ ଶରୀରର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଙ୍ଗ । ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶରୀରରୁ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରିବା, ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ, ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ ଏବଂ ସଂକ୍ରମଣ ସହ ଲଢ଼ିବାରେ ଲିଭରର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଖରାପ ଜୀବନଶୈଳୀ, ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ, ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ, କିଛି ଭାଇରାଲ୍ ସଂକ୍ରମଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଲିଭରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ । ଅନେକ ସମୟରେ ଲିଭରରେ ଗୁରୁତର କ୍ଷତି ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଫଳରେ ରୋଗ ଗୁରୁତର ହେବା ପରେ ଏହା ବିଷୟରେ ଜଣାପଡ଼େ ।

କ’ଣ ଲିଭର ଫେଲିଅର?
ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ Institute of Liver and Biliary Sciences (ILBS) ଅନୁଯାୟୀ, ଲିଭର ଶରୀରର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଙ୍ଗ । ଏହା ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବା, ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ, ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ, ରକ୍ତରୁ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ସଂକ୍ରମଣ ବିରୋଧରେ ଶରୀରକୁ ସହାୟତା କରିଥାଏ ।

କୌଣସି ରୋଗ, ସଂକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଲିଭର ନିଜର ଜରୁରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ତାହାକୁ ଲିଭର ଫେଲିଅର (Liver Failure) କୁହାଯାଏ । ଏହା ଏକ ଗୁରୁତର ଏବଂ ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦଜନକ ଅବସ୍ଥା । ବିଶେଷକରି ହଠାତ୍ ଲିଭର ଫେଲିଅର ହେଲେ ତୁରନ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଲିଭର ଫେଲିଅରର ୩ ପ୍ରକାର
ILBS ଅନୁଯାୟୀ, ଲିଭର ଫେଲିଅରକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ୩ଟି ପ୍ରକାର ବା ପ୍ୟାଟର୍ନରେ ବୁଝାଯାଇପାରେ...

୧. ଏକ୍ୟୁଟ୍ ଲିଭର ଫେଲିଅର (Acute Liver Failure)
ଏକ୍ୟୁଟ୍ ଲିଭର ଫେଲିଅରରେ କିଛି ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଲିଭର ହଠାତ୍ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବନ୍ଦ କରିପାରେ । ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ଲିଭର ରୋଗ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ହୋଇପାରେ । ଔଷଧର ଅଧିକ ମାତ୍ରା, ଗୁରୁତର ଭାଇରାଲ୍ ହେପାଟାଇଟିସ୍ ଏବଂ କିଛି ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଏହାର କାରଣ ହୋଇପାରେ । ଏହା ଏକ ଜୀବନ-ବିପଦଜନକ ଅବସ୍ଥା ହୋଇଥିବାରୁ ତୁରନ୍ତ ହସ୍ପିଟାଲରେ ଚିକିତ୍ସା ଜରୁରୀ ।

୨. କ୍ରୋନିକ୍ ଲିଭର ଫେଲିଅର (Chronic Liver Failure)
କ୍ରୋନିକ୍ ଲିଭର ଫେଲିଅର ଧୀରେ ଧୀରେ ଅନେକ ମାସ କିମ୍ବା ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଲିଭରରେ କ୍ଷତି ହେବା ଫଳରେ ଏଥିରେ ଦାଗ ଏବଂ ସଙ୍କୋଚନ ବଢ଼ିଥାଏ । ଫଳରେ ଲିଭରର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଏ । ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଭାଇରାଲ୍ ହେପାଟାଇଟିସ୍, ମଦ୍ୟପାନ ସହ ଜଡ଼ିତ ଲିଭର ରୋଗ ଏବଂ ଫ୍ୟାଟି ଲିଭର ଭଳି ସମସ୍ୟା ଏହାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହୋଇପାରେ ।

୩. ଏକ୍ୟୁଟ୍-ଅନ୍-କ୍ରୋନିକ୍ ଲିଭର ଫେଲିଅର (Acute-on-Chronic Liver Failure)
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ ଲିଭର ରୋଗ ରହିଛି ଏବଂ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଖରାପ ହେବାକୁ ଲାଗେ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଏକ୍ୟୁଟ୍-ଅନ୍-କ୍ରୋନିକ୍ ଲିଭର ଫେଲିଅର କୁହାଯାଏ । ସଂକ୍ରମଣ, ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଟ୍ରିଗର କରିପାରେ । ଏଥିରେ କେବଳ ଲିଭର ନୁହେଁ, କିଡନୀ, ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ଫୁସଫୁସ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ । ତେଣୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଦଜନକ ହୋଇପାରେ ।

ଲିଭରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା କାହିଁକି ଜରୁରୀ ?
ଲିଭର ଆମ ଶରୀରର ଅନେକ ଜରୁରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଜଡ଼ିତ । ତେଣୁ ଲିଭରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ଆରମ୍ଭରୁ ସଚେତନ ରହିବା ଜରୁରୀ । ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଔଷଧ ନଖାଇବା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ନିୟମିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରାଇବା ଲିଭର ସୁସ୍ଥତା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଲିଭର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କୌଣସି ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲେ ନିଜେ ଚିକିତ୍ସା ନକରି ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଉଚିତ ।