Nepal Earthquake / ନେପାଳରେ ବଡ଼ଧରଣର ଭୂ-କମ୍ପ…ରିକ୍ଟର ସ୍କେଲରେ ତୀବ୍ରତା ୪.୯

ଗୁରୁବାର ସକାଳୁ ସକାଳୁ ନେପାଳରେ ଲାଗିଛି ଭୂମିକମ୍ପର ଝଟକା। ଥରିଲା ନେପାଳ। ରିକ୍ଟର ସ୍କେଲରେ ଏହାର ତୀବ୍ରତା ୪.୯ ରେକର୍ଡ୍ ହୋଇଛି। ନେପାଳର ପିଛା ଛାଡ଼ୁନି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଗୁରୁବାର ଭୋର୍ ୪ଟା ୩୦ରେ ନେପାଳ ଭୂମିକମ୍ପର ଝଟକାରେ ଥରି ଉଠିଛି । ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳୀ ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ୭୩ କିମି ଗଭୀରତାରେ ଥିବା ଜଣା ପଡିଛି । ଏଥିରେ କାହାରି କିଛି କ୍ଷୟକ୍ଷତି ହୋଇଥିବା ସୂଚନା ମିଳିନାହିଁ । ତେବେ ଲୋକେ ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି । ଝଟକା ଲାଗିବା ପରେ ସେମାନେ ଘରୁ ବାହାରି ଆସିଥିଲେ। ଏହାପୂର୍ବରୁ ଗତ ନଭେମ୍ବର ୧ ତାରିଖରେ ଜାପାନରେ ଭୂମିକମ୍ପର ଝଟକା ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥିଲା। ରିକ୍ଟର ସ୍କେଲରେ ଏହାର ତୀବ୍ରତା ୬.୦ ରହିଥିଲା । ଏଥିରେ କିଛି ବଡ଼ ଧରଣର କ୍ଷୟକ୍ଷତି ହୋଇନଥିଲା।

🚨#NewsAlert | An earthquake of magnitude 4.9 struck Nepal at 0430 hours IST on November 12, 2026, at a depth of 73 km, with its epicentre located at latitude 27.671° N and longitude 87.987° E. @NCS_Earthquake https://t.co/HOYkksrhZM

— United News of India (@uniindianews) November 12, 2026

• ନେପାଳରେ ଭୂକମ୍ପ କାହିଁକି ହୁଏ?

ନେପାଳ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହା ଭାରତୀୟ ତଥା ୟୁରାସିଆନ୍ ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ପ୍ଲେଟ୍ (ଭୂ-ଫଳକ) ଉପରେ ରହିଛି। ଏହି ପ୍ଲେଟଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷକୁ ୪ ରୁ ୫ ସେଣ୍ଟିମିଟର ଗତିରେ ପରସ୍ପର ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି। ଭାରତୀୟ ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ପ୍ଲେଟ୍ କ୍ରମଶଃ ୟୁରାସିଆନ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ତଳକୁ ପଶିଯାଉଛି। ଏହି ପ୍ଲେଟଗୁଡ଼ିକର ପରସ୍ପର ସହ ଧକ୍କା ହେବା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟଟି ତଳକୁ ପଶିଯିବା ଫଳରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ନେପାଳ ସମେତ ସମଗ୍ର ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭୂକମ୍ପ ପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ପ୍ଲେଟଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହ ଘଷି ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଘର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପରସ୍ପର ସହ ଅଟକି ଯାଆନ୍ତି ବା ଜାକି ହୋଇ ରହିଯାଆନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏହି ଧକ୍କା ଏବଂ ପ୍ଲେଟଗୁଡ଼ିକର ଏପରି 'ଅଟକି ରହିବା' ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭୂକମ୍ପ ତରଙ୍ଗ (seismic waves) ଆକାରରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ଚାପକୁ ଆଉ ସହ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଭାଙ୍ଗି ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଗୃହିତ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତରଙ୍ଗ ଆକାରରେ ପୃଥିବୀ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରେ, ଯାହା ଫଳରେ କମ୍ପନ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ଏହି କମ୍ପନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଭୂମିକମ୍ପ ବୋଲି କହିଥାଉ। କାରଣ ନେପାଳ ତଳେ ଥିବା ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ପ୍ଲେଟଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଆପେକ୍ଷିକ ଭାବରେ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଭୂମିକମ୍ପ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଘଟେ, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ଯଥେଷ୍ଟ କ୍ଷତି କରିଥାଏ। ପ୍ଲେଟଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ପରେ - ପରସ୍ପର ତଳେ ଖସିଯାଇ କିମ୍ବା ଏକାଠି ବନ୍ଧା ହୋଇ - ତୀବ୍ର ଘର୍ଷଣ ଏବଂ ଧକ୍କା ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଏ। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଝଟକା ଘଟିବା ଜାରି ରହିଥାଏ।

ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ, ଦୁଇମାସ ତଳେ ନେପାଳରେ ବଡ଼ ଧରଣର ଜଳପ୍ରଳୟ ଆସିଥିଲା । ଏଥିରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ। ହଠାତ ପାଣି ମାଡ଼ି ଆସିବାରୁ ଲୋକେ ଭାସି ଯାଇଥିଲେ। ଅନେକ ଭାରତୀୟ ମଧ୍ୟ ନେପାଳର ଜଳପ୍ରଳୟରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ।