ସୁଧୁରୁନି ନେପାଳ ! ଭାରତ ମନା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମାନିଲାନି । ଭାରତ ସହ ଦିନକୁ ଦିନ ସମ୍ପର୍କ ଖରାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଛି ନେପାଳ । ଭାରତ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଖରାପ କଲେ ସାଂଘାତିକ କ୍ଷତି ସହିବ ନେପାଳ । ଏହା ଜାଣିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ଭାରତ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଖରାପ କରୁଛି ଦେଶ । ଖବର ଅନୁଯାୟୀ,‍ ନେପାଳର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗୁରୁବାର ୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍ ଜାରି କରିଛି । ତେବେ ଆପଣ ଭାବୁଥିବେ, ସେହି ଦେଶ ଯଦି ଶହେ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ ଛାପେ ତାହାଲେ ଭାରତ ସହ ତାର କାହିଁକି ଖରାପ ହେବ ସମ୍ପର୍କ।

ପୂରା କାହାଣୀଟି ହେଲା, ନେପାଳ ଯେଉଁ ନୂଆ ଶହେ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ ଛାପିଛି, ସେଥିରେ ନେପାଳର ସଂଶୋଧିତ ମ୍ୟାପ ଛପାଯାଇଛି । ଆଉ ସେହି ମ୍ୟାପ୍‌ରେ ବିବାଦୀୟ ଅଞ୍ଚଳ କଳାପାଣି, ଲିପୁଲେଖ ଓ ଲିମ୍ପିଆଧୁରା ସାମିଲ ଅଛି । ଏହି ତିନି ସ୍ଥାନ ଭାରତର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନେପାଳ ନିଜର ବୋଲି ଦାବି କରିଛି । ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଛି ଭାରତ ।

ନେପାଳ ନୂଆ ଶହେ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ ଛାପିଛି ସତ, ହେଲେ ପୁରୁଣା ବିବାଦକୁ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ଦେଇଛି। କାରଣ କଳାପାଣି, ଲିପୁଲେଖ ଓ ଲିମ୍ପିଆଧୁରା ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଅଂଶ ରହିଛି। କାଠମାଣ୍ଡୁର ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ଭାରତ-ନେପାଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ନୂତନ ବିବାଦ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।

ନେପାଳୀ ଜାତୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ପୂର୍ବରୁ ୧୦୦ ଟଙ୍କାର ନୋଟ୍ ଉପରେ ନେପାଳର ଏକ ମାନଚିତ୍ର ମୁଦ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାକୁ ୨୦୨୦ରେ ଜାରି ହୋଇଥିବା ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିବା ପାଇଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ନେପାଳର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତିନୋଟି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା। ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟର ନୋଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ମାନଚିତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନାହିଁ, ତେଣୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ୧୦୦ ଟଙ୍କାର ନୋଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ରଖାଯାଇଛି।

ପିଟିଆଇର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ନେପାଳର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନେପାଳ ରାଷ୍ଟ୍ର ବ୍ୟାଙ୍କ (NRB) ଦ୍ୱାରା ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ଏହି ନୂତନ ନୋଟ୍‌ରେ ପୂର୍ବତନ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ମହା ପ୍ରସାଦ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦସ୍ତଖତ ରହିଛି । ନୋଟରେ ଜାରି କରିବା ତାରିଖ ୨୦୮୧ ବିଏସ ଲେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅନୁସାରେ ୨୦୨୪ ବର୍ଷ ସହିତ ସମାନ । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେପି ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କ ସରକାର ସମୟରେ ନେପାଳ ମେ' ୨୦୨୦ରେ ସଂସଦୀୟ ଅନୁମୋଦନ ପରେ ଏହାର ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅପଡେଟ୍ କରିଥିଲା । ନେପାଳର ନୂଆ ମ୍ୟାପ୍ ବିବାଦୀୟ ହୋଇଥିଲା, କାରଣ ଏଥିରେ କାଲାପାଣି, ଲିପୁଲେଖ ଏବଂ ଲିମ୍ପିଆଧୁରା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା।

ଭାରତ ୨୦୨୦ରେ ନେପାଳର ସଂଶୋଧିତ ମ୍ୟାପ୍ ଉପରେ କଡ଼ା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ରଖିଥିଲା । ଏହାକୁ ‘ଏକପାଖିଆ ପଦକ୍ଷେପ’ ବୋଲି କହିଥିଲା । ଏହି ପ୍ରକାର କୃତ୍ତିମ ବିସ୍ତାର ସ୍ୱୀକାର କରାଯିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାରତ ଚେତାଇ ଦେଇଥିଲା । ଏହି ନୂଆ ୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟରେ ବାମ ପଟେ ମାଉଣ୍ଟ ଏଭରେଷ୍ଟଟର ଫଟୋ ରହିଛି, ଡାହାଣ ପଟେ ନେପାଳର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଫୁଲର ୱାଟର ମାର୍କ ଅଛି । ନୋଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ନେପାଳୀ ମ୍ୟାପ୍ ରହିଛି ।

ଭାରତ ଏବଂ ନେପାଳ ପାଞ୍ଚଟି ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଯାଇଥିବା ପ୍ରାୟ ୧୮୫୦ କିଲୋମିଟର ସୀମା ଅଂଶୀଦାର କରନ୍ତି। ୧୮୧୬ ମସିହାର ସୁଗୌଲି ଚୁକ୍ତିକୁ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଆଧାର ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ମହାକାଳୀ ନଦୀର ମୁଖ୍ୟ ପଥରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରୁ ଏହି ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଭାରତ ଯେଉଁ ନଦୀକୁ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତ ଭାବିଥାଏ ନେପାଳ ତାହାକୁ ଏକ ଉପନଦୀ ବୋଲି ମାନିଥାଏ, ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ସୀମା ରେଖା ବିଷୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।