ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ ଟ୍ରେନରେ କୁଆଡେ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ବିଳିବା ପାଇଁ ହେଉ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଆମେ ପ୍ରାୟତଃ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମର ଟ୍ରେନ ଟିକେଟ୍ ବୁକ୍ କରୁ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମେ ଟିକିଏ ପଛକୁ ଫେରି ପୁରୁଣା ରେଳ ଟିକେଟ୍ ଦେଖିବା, ତେବେ ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଗୋଟିଏ ଜିନିଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବେ ସେହି ଟିକେଟ୍ ର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ଛୋଟ ଗୋଲ ଗାତ ଥାଏ ।

ଅନେକ ଲୋକ ଏହାକୁ କେବଳ ଏକ ଡିଜାଇନ୍ ଭାବରେ ଭାବନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗାତଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତରେ ରେଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ତେଣୁ ଜାଣିବା ଯେ ପୁରୁଣା ରେଳ ଟିକେଟ୍ ଦୁଇ ପାଖରେ କାହିଁକି ଗାତ ଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ ଥିଲା ।

ଖଟ୍ ଖଟ୍ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ପ୍ରିଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା
ପ୍ରକୃତରେ, ସେହି ସମୟରେ, ଆଜିକାଲି ପରି ଉନ୍ନତ ପ୍ରିଣ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ରେଳ ଟିକେଟ୍ କଟା ହେଉନଥିଲା । ରେଳବାଇ ଏକ ଡଟ୍ ମାଟ୍ରିକ୍ସ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା । ଏହି ପ୍ରିଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକ ଟିକେଟ୍ କରିବା ସମୟରେ ଖଟ୍ ଖଟ୍ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା । ଏହି ପ୍ରିଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକରେ ସାଧାରଣ କାଗଜ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ନାହିଁ ବଂର କଟିଂ କାଗଜ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହା ଏକ ଲମ୍ବା କାଗଜ ଷ୍ଟ୍ରିପ୍ ଥିଲା ଯାହା ପ୍ରିଣ୍ଟର ଭିତରେ ନିରନ୍ତର ଗତି କରୁଥିଲା ।

ଡଟ୍ ମାଟ୍ରିକ୍ସ ପ୍ରିଣ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ଟିକେଟ୍ ଛପାଯାଉଥିଲା
ଏହି କଟିଂ କାଗଜର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଛୋଟ ଗୋଲ ଗାତ କରାଯାଇଥିଲା । ବୈଷୟିକ ଭାଷାରେ, ଏହାକୁ ସ୍ପ୍ରକେଟ ହୋଲ୍ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରିଣ୍ଟର ଭିତରେ, ଛୋଟ ଦାନ୍ତଯୁକ୍ତ ଚକ ଲଗାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଚକଗୁଡ଼ିକ ଟିକେଟର କଡ଼ରେ ଥିବା ଗାତଗୁଡ଼ିକୁ କାମରେ ଲଗାଇବ ଏବଂ କାଗଜକୁ ସିଧା ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚାଇବ । ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୁବିଧା ହେଲା ଯେ ଟିକେଟରେ ଛପା ହୋଇଥିବା ସୂଚନା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବାହାରକୁ ଆସିବ ।

ଏଥିସହ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଯଦି ଆପଣ ଚପଲ କିମ୍ବା ଲୁଙ୍ଗି ପିନ୍ଧି ଗାଡ଼ି ଚଲାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଜରିମାନା ଦେବାକୁ ପଡିବ କି ? ଜାଣନ୍ତୁ...

ଯଦି ଏହି ଗାତଗୁଡ଼ିକ ନ ଥାଆନ୍ତେ ତେବେ କଣ ହେଉଥିଲା ?
ଏହି ଗାତଗୁଡ଼ିକ ବିନା, କାଗଜଟି ବାରମ୍ବାର ଖସିଯାଇପାରେ, ଯାହା ଫଳରେ ନାମ, ଟ୍ରେନ୍ ନମ୍ବର, ତାରିଖ କିମ୍ବା ସିଟ୍ ସୂଚନା ପରି ଟିକେଟ୍ ସୂଚନା ଖରାପ ହୋଇପାରେ । ସରଳ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ସଠିକ୍ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଟ୍ରାକ୍ ଆବଶ୍ୟକ କରେ, ସେହିପରି ଡଟ୍ ମାଟ୍ରିକ୍ସ ପ୍ରିଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକୁ କାଗଜକୁ ସଠିକ୍ ଦିଗରେ ଗତି କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଗାତଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା ।

ଏହି ଛୋଟ ଗାତଗୁଡ଼ିକ ଟ୍ରେନ୍ ଟ୍ରାକ୍ ପରି ଥିଲା
ଏହି ଛୋଟ ଗାତଗୁଡ଼ିକ ଟିକେଟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଛାପିବାରେ ସାହାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଯାହା ଦ୍ଵାରା ହଜାର ହଜାର ଟିକେଟ୍ କୌଣସି ସମସ୍ୟା ବିନା ନିରନ୍ତ ର ମୁଦ୍ରିତ ହେଉଥିଲା। ମୁଦ୍ରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଟିକେଟର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ ଷ୍ଟ୍ରିପ୍ ଛିଣ୍ଡି ଯାଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ପୁରୁଣା ରେଳ ଟିକେଟ୍ ପ୍ରାୟତଃ ସାମାନ୍ୟ ଖରସମ ଧାର ଥାଏ ।

ଏହି ଗାତଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲା
ଏହି ଛୋଟ ଗାତ ଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଛପାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ରେଳବାଇ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାଗଜ ଏବଂ ଡିଜାଇନ୍ ବଜାରରେ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ନଥିଲା । ଏହି ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଅନନ୍ୟ ଆକୃତି ଏବଂ ଢାଞ୍ଚା ଦ୍ୱାରା ଟିକେଟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉଥିଲା । ଏହା ନକଲି ଟିକେଟ ତିଆରି କରିବା କଷ୍ଟକର କରିଦେଇଥିଲା ଏବଂ ନକଲିମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ସହଜ କରିଦେଇଥିଲା ।

ଏପରି ଟିକେଟ୍ ଏବେ କାହିଁକି ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ ?
ସମୟ ସହିତ, ରେଳବାଇ ଭିତରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି । ରେଳ ବିଭାଗରେ ଥର୍ମାଲ୍ ପ୍ରିଣ୍ଟର୍, ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଟିକେଟ୍ ଭେଣ୍ଡିଂ ମେସିନ୍ (ATM), ଏବଂ ଇ-ଟିକେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ୍ ଡଟ୍ ମାଟ୍ରିକ୍ସ ପ୍ରିଣ୍ଟର୍ ବଦଳାଇ ଦେଇଛି । ତେଣୁ, ନିରନ୍ତର କାଗଜ ଏବଂ ଏହି ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ଆଉ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ତଥାପି, ପୁରୁଣା ରେଳ ଟିକେଟ୍ ଏବେ ବି ରେଳବାଇ ଇତିହାସ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଉନ୍ନତିର ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ସ୍ମରଣକାରୀ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।