ଦୁବାଇ ଏୟାର ଶୋ’ରେ ଭାରତର ତେଜସ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣା ଏବେ ସବୁଠି ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି । ଦୀର୍ଘ ୨୪ ବର୍ଷ ଇତିହାସରେ ଶୁକ୍ରବାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଲାଗି ଦୁର୍ଘଟଣାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି ତେଜସ୍ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ । ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ ତେଜସ୍ ଦୁବାଇରେ ଆୟୋଜିତ ଏୟାର ଶୋ’ରେ କ୍ରାସ୍ ହୋଇଯାଇଛି । ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ଏରୋନଟିକ୍ସ ଲିମିଟେଡ୍ (ଏଚଏଲ) ତିଆରି କରୁଥିବା ଏହି ତେଜସ୍ କ୍ରାସ ହୋଇଯିବା ପରେ ଏହାର ଦକ୍ଷତାକୁ ନେଇ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ତେବେ ବିମାନଟି ଦୁର୍ଘଟଣାଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ପଛରେ ଥିବା ପ୍ରକୃତ କାରଣ ଜଣାପଡ଼ି ନାହିଁ । ଏହା ପୂର୍ବରୁ ୨୦୨୪ରେ ତେଜସ୍ ବିମାନ ରାଜସ୍ଥାନର ଜୈସାଲମେରରେ ଦୁର୍ଘଟଣାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ଏବେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଏହି ବିମାନରେ କେତେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଥାନ୍ତି ଭାରତ ସରକାର । ଏହି ଗୋଟିଏ ବିମାନର ଦାମ୍ କେତେ ? କାହିଁକି ଏହାକୁ ନେଇ ଏତେ ଚର୍ଚ୍ଚା ? ବିମାନଟି ବ୍ଲାଷ୍ଟ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଦେଶ କେତେ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି ସହିଛି ? ସାଧାରଣ ଗାଡ଼ି ମଟରର ଯେମିତି ଇନ୍‌ସ୍ୟୁରାନ୍ସ କରାଯାଏ, ସେମିତି ଏଭଳି ଲଢ଼ୁ୍ଆ ବିମାନର ବୀମା କରାଯାଏ ନା ନାହିଁ ? ଯଦି କରାଯାଏ ତେବେ କେତେ ଟଙ୍କା ବୀମା କରିବାକୁ ପଡ଼େ । କେତେ ଟଙ୍କା ପାଇଥାନ୍ତି ସରକାର ।

ତେଜସ୍‌ର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ?

ଯଦି ଆମେ ଏହାକୁ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିବା ତେବେ ଏହା ଦୁର୍ଘଟଣା ଦେଶର ରାଜକୋଷ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଝଟ୍‌କା। ତେଜସର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ଆକଳନ କରିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନଜର ପକାଇବାକୁ ପଡିବ। କିଛି ମାସ ପୂର୍ବରୁ, ଭାରତ ସରକାର ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ଏରୋନଟିକ୍ସ ଲିମିଟେଡ (HAL) ସହିତ ପ୍ରାୟ 62,370 କୋଟି ମୂଲ୍ୟର 97ଟି ତେଜସ Mk-1A ଜେଟ ପାଇଁ ଏକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ। ଏହି ମୋଟ ପରିମାଣକୁ ବିମାନ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କଲେ, ଏକ ତେଜସ ଜେଟ୍‌ର ହାରାହାରି ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୬୮୦ କୋଟି ହୁଏ। ଅନ୍ୟପଟେ HAL ର ପୁରୁଣା ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, କେବଳ ବିମାନର ଏୟାରଫ୍ରେମ ପ୍ରାୟ ୩୦୯ କୋଟି ମୂଲ୍ୟର। କିନ୍ତୁ ଏକ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ କେବଳ ଲୁହା ଏବଂ ଫାଇବରର ଏକ ଗଠନ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ରାଡାର, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ, ସଫ୍ଟୱେର୍‌, ଭୂମି ସହାୟତା ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଏହାକୁ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ପେୟାର ପାର୍ଟସର ମୂଲ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମୂଲ୍ୟ ୬୮୦ କୋଟିକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯେତେବେଳେ ବି ନିଜ ପାଇଁ କାର କାର କିମ୍ବା ବାଇକ କିଣୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଇନସ୍ୟୁରାନ୍ସ କରୁଛନ୍ତି । ଯଦି ଇନ୍‌ସୁରାନ୍ସ କରାଯାଏ ତେବେ ଦୁର୍ଘଟଣା ଜନିତ କ୍ଷତି ବହନ କରିଥାଏ ଉକ୍ତ ସଂସ୍ଥା । ଠିକ୍‌ ସେମିତି ଏହି ତେଜସ୍‌ର ବୀମା ହୋଇଥିଲା ନା ନାହିଁ । ଯଦି ତେଜସ୍‌ର ଇନ୍‌ସ୍ୟୁରାନ୍ସ ଥିଲା ତେବେ ୬୮୦ କୋଟିରୁ କ୍ଷତି ଟଙ୍କା କ୍ଷତି ପୂରଣ ପାଇବେ ସରକାର ? ଉତ୍ତର ହେଉଛି ନା । ସାମରିକ ବିମାନର ବୀମା କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଏହା ସାଧାରଣ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିମାନଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ରିପୋର୍ଟ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ତେଜସ ଭଳି ସୱଦେଶୀ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ ପାଇଁ କୌଣସି ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଘରୋଇ ବୀମା ପଲିସି ନିଆଯାଇ ନାହିଁ।

ନିୟମରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିମାନଟି HAL କାରଖାନାରେ କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷଣ ଉଡ଼ାଣରେ ଥାଏ, ତାହାର ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ବୀମା HAL ପାଖରେ ଥାଏ। ତଥାପି, ବିମାନଟି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା (IAF)କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର ହେବା ପରେ, ଏହା ଦେଶର ସମ୍ପତ୍ତି ହୋଇଯାଏ। ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଉପକରଣ ଏତେ ଉଚ୍ଚ ବିପଦ ବହନ କରେ ଯେ କୌଣସି ସାଧାରଣ ବୀମା କମ୍ପାନୀ ଏହାକୁ କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଯଦି ବାୟୁସେନାରେ ଯୋଗଦେବା ପରେ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣାଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବ।

ଦୁବାଇରେ ଦୁର୍ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା ?

ଗଣମାଧ୍ୟମ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ତେଜସ ଏହାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲା। ସବୁକିଛି ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥିଲା ଯେତେବେଳେ ବିମାନଟି ହଠାତ ଭାରସାମ୍ୟ ହରାଇଲା। ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଖସି ପଡ଼ିଲା। କେହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେବା ପୂର୍ବରୁ, ଭୂମିରେ ଧକ୍କା ହେବା ପରେ ଏକ ଜୋରଦାର ବିସ୍ଫୋରଣ ହୋଇଥିଲା। ଦୁର୍ଘଟଣା ଏତେ ତୀବ୍ର ଥିଲା ଯେ ଘଟଣାସ୍ଥଳରେ କେବଳ ଧୂଆଁ ଏବଂ ନିଆଁ ହୁତହୁତ ହୋଇ ଜଳିଥିଲା।