ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କ୍ରମେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ଆମେରିକା ଗସ୍ତରେ ଯିବେ । ଆସନ୍ତା ୧୨ ଓ ୧୩ରେ ଆମେରିକା ଗସ୍ତ କରିବେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦି । ଟ୍ରମ୍ପ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଲାଗି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କ୍ଷମତା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ଏହା ଦୁଇ ନେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବୈଠକ ।

ଏହି ଗସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତ-ଆମେରିକା ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟାପକ ରଣନୀତିକ ଭାଗିଦାରୀକୁ ଆଗକୁ ବଢାଇବାକୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାରସ୍ପରିକ ଲାଭଦାୟକ ତଥା ବିଶ୍ୱସନୀୟ ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ଏକ ମହତ୍ୱାକାଂକ୍ଷୀ ଏଜେଣ୍ଡା ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବ ।

ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ସହ ମୋଦିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ

ଏହା ପୂର୍ବରୁ ୨୦୧୭ ଜୁନ୍‌ରେ ଆମେରିକା ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ । ୨୦୨୦ ଫେବ୍ରୁଆରୀରେ ଭାରତକୁ ରାଜକୀୟ ଗସ୍ତରେ ଆସିଥିଲେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପ । ଉଭୟ ନେତା ୨୦୨୪ ନଭେମ୍ବର ପରଠାରୁ ଦୁଇ ଥର ଫୋନରେ କଥା ହୋଇଛନ୍ତି ।

ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଡ. ଜୟଶଙ୍କର, ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ଶପଥ ନେବା ବେଳେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ । ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏସ୍ ଜୟଶଙ୍କର, ରାଜ୍ୟ ସଚିବ ମାର୍କୋ ରୁବିଓଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିଥିଲେ । ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୫ରେ କ୍ୱାଡ୍ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବୈଠକରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ସାମଗ୍ରିକ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କ

ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ୨୦୦୫ରେ ଏକ "ରଣନୀତିକ ଭାଗୀଦାରୀ" ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୨୦୨୦ରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଥିବା ବେଳେ ଟ୍ରମ୍ପ ଭାରତ ଆସିଥିଲେ । ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଭାରତ- ଆମେରିକା ସମ୍ପର୍କକୁ ବ୍ୟାପକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ରଣନୈତିକ ଭାଗିଦାରୀକୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଥମ ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ସମୟରେ, ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର କ୍ଷେତ୍ର ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ନୀତିରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରଣନୀତିକ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିଛି ।

ଜାପାନ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଆମେରିକା ଏବଂ ଭାରତ ସହ ମିଶି କ୍ୱାଡ୍‍ ଆଲୋଚନାକୁ ପୁନଃ ମଜବୁତ କରିଛନ୍ତି । ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ କ୍ୱାଡକୁ ଏକ ବରିଷ୍ଠ-ସରକାରୀ ସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନାରୁ ମନ୍ତ୍ରୀ-ସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ବାଇଡେନ ପ୍ରଶାସନ ଅଧିନରେ କ୍ୱାଡକୁ ଏକ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ନିବେଶ

କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ବର୍ଷ ୨୦୨୩ ପାଇଁ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସେବାରେ ୧୯୦ ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ସାମଗ୍ରିକ ଦ୍ୱି-ପାକ୍ଷିକ ବ୍ୟବସାୟ ସହିତ ଆମେରିକା ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଂଶୀଦାର ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ।

ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୩-୨୪ ମଧ୍ୟରେ ୪.୯୯ ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ପ୍ରବାହ ସହିତ ଆମେରିକା ଭାରତରେ FDIର ତୃତୀୟ ସର୍ବବୃହତ ଉତ୍ସ ଥିଲା ।

୧୬୦ରୁ ଅଧିକ ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀ ଆମେରିକାରେ ୪୦ ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ କରିଛନ୍ତି । ୨୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଆମେରିକୀୟ କମ୍ପାନୀ ଭାରତରେ ୬୦ ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ କରିଛନ୍ତି ।

ଶକ୍ତି ଭାଗିଦାରୀ

ଆମେରିକା ହେଉଛି ଭାରତର ଷଷ୍ଠ ସର୍ବବୃହତ ଶକ୍ତି ବାଣିଜ୍ୟ ସହଭାଗୀ ଅଟେ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୩-୨୪ରେ ଆମେରିକା ସହିତ ଭାରତର ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ବାଣିଜ୍ୟ ୧୩.୬ ଆମେରିକୀୟ ବିଲିୟନ ଡଲାର ଥିଲା ।

ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ମହାକାଶ ସହଯୋଗ

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହଯୋଗ ରାଜିନାମାକୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୯ରେ ୧୦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ନବୀକରଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

୨୦୦୦ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ଭାରତ-ଆମେରିକା ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଫୋରମ୍, ଭାରତୀୟ ଓ ଆମେରିକାର ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ନୂତନତ୍ୱରେ ସହଯୋଗ ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ ।

ଭାରତ ଓ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ନାଗରିକ ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଇତିହାସ ରହିଛି। ISRO ଏବଂ NASA ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏକ ମାଇକ୍ରୋୱେଭ୍ ରିମୋଟ ସେନ୍ସିଙ୍ଗ୍‍ ଉପଗ୍ରହ ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି ।

NASA-ISRO ସିନ୍ଥେଟିକ୍ ଆପେର୍ଚର ରାଡାର (NISAR)

ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୪ରେ, NASA ଏବଂ ISRO ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହାକାଶ ଷ୍ଟେସନ ପାଇଁ ଏକ ମିଳିତ ପ୍ରୟାସର ଆରମ୍ଭ କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖି ଏକ ମିଳିତ ବିବୃତିରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ । ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୪ରେ ଦୁହେଁ ମାନବ ମହାକାଶ ଉଡ଼ାଣରେ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ଏକ ଚୁକ୍ତିନାମା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ।

ISRO ଏକ୍ସିଓମ୍‍-4 ମିଶନ ପାଇଁ ଦୁଇ ଜଣ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶଚାରୀଙ୍କୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହାକାଶ ଷ୍ଟେସନ ପାଇଁ ମନୋନୀତ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେରିକାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଛି।

ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବଢୁଥିବା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ସହଯୋଗ ରହିଛି। କ୍ରିଟିକାଲ୍‍ ଏବଂ ଇମର୍ଜିଙ୍ଗ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ [iCET] ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୩ରେ ୱାଶିଂଟନରେ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ରୂପରେ AI, କ୍ୱାଣ୍ଟମ୍, ଟେଲିକମ୍, ମହାକାଶ, ବାୟୋଟେକ୍, ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟରର ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ଓ ଗବେଷଣାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା।

ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସହଯୋଗ

ନୂତନ ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ନିରାକରଣର ବିକାଶ ପାଇଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଗବେଷଣା ସହଯୋଗ ଚାଲୁ ରହିଛି।

ସୁଲଭ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ସମାଧାନ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଲାବୋରେଟୋରୀ ଏବଂ ଅଗ୍ରଣୀ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏଜେନ୍ସି ମଧ୍ୟରେ 200 ରୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ସହଯୋଗ ରହିଛି।

ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ

ଭାରତ- ଆମେରିକା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ "ଭାରତ- ଆମେରିକା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ପାଇଁ ନୂତନ ଢାଞ୍ଚା" ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯାହା ୨୦୧୫ରେ ଦଶ ବର୍ଷ ପାଇଁ ନବୀକରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ବହୁମୁଖୀ ଅଟେ ଏବଂ ଏଥିରେ ନିୟମିତ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଆଲୋଚନା, ସାମରିକ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ରୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

୨୦୧୬ରେ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କକୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଭାଗୀତା ଭାବରେ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା।

ଶୀର୍ଷ ଆଲୋଚନା ପ୍ରଣାଳୀ ହେଉଛି ୨+୨ ମନ୍ତ୍ରୀସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନା । ରାଜନୈତିକ, ସାମରିକ ଓ ରଣନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହି ଆଲୋଚନା ମାର୍ଗ ଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ଆମେରିକାର ସବୁଠାରୁ ବଡ ବାଣିଜ୍ୟ ଭାଗିଦାରୀ ମଧ୍ୟରୁ ଭାରତ ଅନ୍ୟତମ। ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଅଭ୍ୟାସ (ସେନା), ବଜ୍ର ପ୍ରହାର (ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବାହିନୀ), ମାଲାବାର (ନୌସେନା), କୋପ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (ବାୟୁ ସେନା) ଏବଂ ଟାଇଗର ଟ୍ରାଇମ୍ଫ (ତ୍ରି-ସେବା) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ରେଡ୍‍ ଫ୍ଲାଗ୍‍, RIMPAC, CUTLASS ଏକ୍ସପ୍ରେସ, ସି ଡ୍ରାଗନ୍‍, ମିଲନ୍‍ ହେଉଛି କେତେକ ବହୁପାକ୍ଷିକ ଅଭ୍ୟାସ ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇ ଦେଶ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଭାରତ ୨୦୦୮ ମସିହାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୨୦ ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ଆମେରିକାର ମୂଳ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଛି । ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଆମେରିକାର ମୂଳ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ C-130J, C-17, ଆପାଚି, ଚିନୁକ୍, MH60R ହେଲିକପ୍ଟର ଏବଂ P8I ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ମେ ୨୦୨୩ରେ ଭାରତ-US ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପ ସହଯୋଗ ରୋଡମ୍ୟାପ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହଯୋଗ ଏବଂ ସହ-ଉତ୍ପାଦନକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି ।

ଭାରତ- ଆମେରିକା ଡିଫେନ୍ସ ଆକ୍ସିଲିରେସନ୍‍ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍‍ (INDUS-X) ଉନ୍ନତ ସାମରିକ ସାମର୍ଥ୍ୟର ସହ-ଉତ୍ପାଦନ କରିବା, ସହନଶୀଳ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ମୁକ୍ତ ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ପାଇଁ ଉଭୟ ଦେଶର ଅଂଶୀଦାର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ସମର୍ଥନ କରି ଆମେରିକା.-ଭାରତ ସାମରିକ ପାରସ୍ପରିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ଇନକ୍ୟୁବେଟର୍, କର୍ପୋରେଟ୍, ଥିଙ୍କ ଟ୍ୟାଙ୍କ ଓ ଘରୋଇ ନିବେଶ ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କର ଏକ ନେଟୱର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।

ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସହଯୋଗ

ସାଂସ୍କୃତିକ ସହଯୋଗ ସମୃଦ୍ଧ ଅଟେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥାଏ । ଭାରତ-ଆମେରିକା ପୁରାତନ ଜିନିଷର ଅବୈଧ କାରବାରକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ତାହା ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୪ରେ ପ୍ରଥମ 'ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଚୁକ୍ତି' ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ । ଆମେରିକା ୨୦୧୬ରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତକୁ ୫୭୮ଟି ପୁରାତନ ତତ୍ତ୍ଵ ଫେରାଇ ଦେଇଛି ।

ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଭାରତୀୟ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେରିକା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ପସନ୍ଦଯୋଗ୍ୟ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ।

ଲୋକରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ

ଭାରତୀୟ ଆମେରିକୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ହେଉଛି ଆମେରିକାର ସବୁଠାରୁ ସଫଳ ଏବଂ ସୁସଂଗଠିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।