Artificial Sun / ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ସନ୍‌ ଦିଗରେ ଆଗୁଆ ଭାରତ, SST-1ରେ ନୂଆ ମାଇଲସ୍ଟୋନ୍

କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରୁଛି ଭାରତ.... ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ସନ୍ ନିର୍ମାଣ ଦିଗରେ ବଡ଼ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି ଭାରତ । ଗୁଜରାଟ ସ୍ଥିତ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ପ୍ଲାଜମା ରିସର୍ଚ୍ଚର SST-1 ଟୋକାମାକ ରେ ଏକ ନୂତନ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ 82.6 GHz, 400 kW ଗାଇରୋଟ୍ରନ୍ ସ୍ଥାପନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ଗବେଷଣାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନୁକରଣ କରି ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଫ୍ୟୁଜନ ଜରିଆରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପରିମାଣର ସବୁଜ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୋର ତୁଳନାରେ ୨୦ ଗୁଣ ଅଧିକ ଅର୍ଥାତ୍ ୨୦ କୋଟି ଡିଗ୍ରୀ ସେଲ୍ସିୟସ୍‌ରୁ ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପରେ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି ସେହି ଅତି ଉତ୍ତପ୍ତ ପ୍ଲାଜମାକୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ରଖିବା ।

ଏହା ତୁରନ୍ତ କୌଣସି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଗ୍ରଗତି ଭାରତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ଲାଜମା ଶକ୍ତି ହାସଲ କରିବା ଦିଗରେ ଆଉ ଏକ ପାଦ ଆଗକୁ ନେଇଯାଇଛି । ପାରମ୍ପରିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପରି ଜାଳେଣି ପୋଡ଼ିବା ବଦଳରେ, ଏକ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଫ୍ୟୁଜନ୍ ରିଆକ୍ଟର ଜରିଆରେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ।

କାହିଁକି କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ?
ପୃଥିବୀରେ ଶକ୍ତିର ଚାହିଦା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି । କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲ୍ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ଦିନେ ନା ଦିନେ ସରିଯିବ । ଏଗୁଡ଼ିକ ପରିବେଶ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ । ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ 'ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଫ୍ୟୁଜନ୍' ପରି ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି । ଅସୀମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ନିରାପଦ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇବା ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଭବଷ୍ୟତର ଶକ୍ତି ସଙ୍କଟକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ।

କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ
ପରିବେଶକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ନ କରି ଅତ୍ୟଧିକ ପରିମାଣର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା । ଏଥିରେ କୌଣସି ବିପଜ୍ଜନକ ବିକିରଣ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ବିକିରଣ ଆବର୍ଜନା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୋରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରା ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଏହାକୁ ସ୍ଥିର ରଖିବା ।

କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆକାର ଓ ଗଠନ
ଏହି ମେସିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ବିରାଟ ଡୋନଟ୍ ବା ରିଙ୍ଗ୍ ଭଳି ବୃତ୍ତାକାର ଏହି ମେସିନକୁ 'ଟୋକାମାକ୍' କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁପରକଣ୍ଡକ୍ଟିଙ୍ଗ୍ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

ଏହା କିପରି କାମ କରିବ ?
ଜାଳେଣି ପାଇଁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନର ଆଇସୋଟୋପ୍ ଯଥା- ଡ୍ୟୁଟେରିୟମ୍ ଏବଂ ଟ୍ରିଟିୟମ୍ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ଅତି ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ଗରମ କରାଯାଏ । ଗ୍ୟାସ ଏଥିରେ ପ୍ଲାଜମାରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଂଜ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ପ୍ରଚୁର ମହାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ରହିଛି । ଏହି ଶକ୍ତି ପ୍ଲାଜମାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଏ । ପୃଥିବୀରେ ସେପରି ପ୍ରଚୁର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ନାହିଁ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ଲାଜମାକୁ ମଝିରେ ଭାସମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖାଯାଏ । ଫ୍ୟୁଜନ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଯାହାକୁ ଭବଷ୍ୟତରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ