Infant Mortality / ଜନ୍ମ ହେବା ମାତ୍ରେ ବିପଦ... କେରଳରେ ୫, ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ୩୭ କାହିଁକି ଏତେ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ?

ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ କେରଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଏକ ଶିଶୁର ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନା ଏକ ଭଲ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଶିଶୁର ସମ୍ଭାବନା ସହିତ ପ୍ରାୟ ସମାନ । ଅନ୍ୟପଟେ, ସେହି ବର୍ଷ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ କିମ୍ବା ଛତିଶଗଡ଼ର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଶିଶୁଟି ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ବର୍ଷରେ ଏପରି ଜୀବନ ଯିବା ସାମ୍ନା କରୁଛି, ଯାହା କିଛି ଦେଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିପଦ ସହିତ ତୁଳନୀୟ ବୋଲି ଗବେଷକମାନେ କହୁଛନ୍ତି ।

ଉଭୟ ଶିଶୁ ଗୋଟିଏ ଦେଶରେ, ଗୋଟିଏ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ, ଗୋଟିଏ ସମ୍ବିଧାନ ଓ ଗୋଟିଏ ଜାତୀୟ ପତାକା ତଳେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ତଥାପି ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ବର୍ଷଟି ବଞ୍ଚିବାର ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ଭାବନା ସମାନ ନୁହେଁ । ଭାରତର ଜାତୀୟ ଶିଶୁ ମୃ*ତ୍ୟୁହାର ପ୍ରତି ୧,୦୦୦ ଜୀବିତ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରାୟ ୨୫ ରହିଛି । କେରଳରେ ଏହି ହାର ମାତ୍ର ୫ । ଅନ୍ୟପଟେ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଓ ଛତିଶଗଡ଼ରେ ଏହା ୩୭, ଯାହା କେରଳ ତୁଳନାରେ ସାତ ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ।

ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ରାଜ୍ୟର ଡାକ୍ତର ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଡାକ୍ତରଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିବାର କାହାଣୀ ନୁହେଁ । ବରଂ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତିର କାହାଣୀ । ଅନେକ ସମୟରେ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ଡାକ୍ତରଖାନାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ ।

ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବିପରୀତ ଚିତ୍ର
କେରଳର ଏହି ସଫଳତା ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଆସିନାହିଁ । ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ମହିଳା ସାକ୍ଷରତାରେ ଉନ୍ନତି, ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାରେ ନିରନ୍ତର ନିବେଶ, ଉନ୍ନତ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ସୁଦୃଢ଼ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଫଳରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା କେବଳ ସହରର ବଡ଼ ଡାକ୍ତରଖାନା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନ ରହି ଗାଁ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିଛି ।

ଅନ୍ୟପଟେ, ପଛରେ ରହିଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମହିଳା ସାକ୍ଷରତା କମ୍‌, ଗ୍ରାମୀଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ବିଶାଳ ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜନସଂଖ୍ୟା ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ । ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ କେବଳ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଜେଟ୍‌ର ପରିମାଣକୁ ନେଇ ନୁହେଁ; ବରଂ ନିବେଶ କେତେ ଦିନ ଧରି ହୋଇଛି, ତାହା କେତେ ଦକ୍ଷତାର ସହ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି ଏବଂ ସେବାଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚୁଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ।

ମା'ଙ୍କ ପାଇଁ ସମୟ ଓ ସୁବିଧା କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ?
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାରେ ସମୟର ଭୂମିକାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ଉଦାହରଣ ନିଆଯାଇପାରେ । ଯେଉଁ ମହିଳାଙ୍କ ଘର ନିକଟରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ଅଛି, ଜଣେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀ ନିୟମିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ମଧ୍ୟ ରାସ୍ତା ଯାତାୟାତ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ରହୁଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରସବ ଅନୁଭୂତି ସେହି ମହିଳାଙ୍କଠାରୁ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟି ନାହିଁ ।

ଉଭୟ ମା' ନିଜ ସନ୍ତାନର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ସମାନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପାରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖର ପରିସ୍ଥିତି ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସୁଯୋଗ ଓ ସାଧନ ଯୋଗାଇଥାଏ । ସମୟୋଚିତ ଗର୍ଭକାଳୀନ ଯାଞ୍ଚ, ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କର୍ମୀଙ୍କ ସହାୟତା, ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିବହନ ଏବଂ ପ୍ରସବ ପରେ ମା' ଓ ଶିଶୁଙ୍କ ଯତ୍ନ ଏହି ସବୁ ଉପାଦାନ ଶିଶୁର ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ।

ହସ୍ପିଟାଲ୍‌ର ଶଯ୍ୟା ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କଥା
ଏହି କାରଣରୁ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଗବେଷକମାନେ ଏବେ “ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସାମାଜିକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ” (Social Determinants of Health) ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଶିକ୍ଷା, ପରିମଳ, ଆୟ, ରାସ୍ତାଘାଟ, ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଫଳାଫଳକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହି କାରକଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ହସ୍ପିଟାଲ୍‌ର ଶଯ୍ୟା ସଂଖ୍ୟା କିମ୍ବା ଚିକିତ୍ସା ଉପକରଣର ଥିବା ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ହୋଇପାରେ ।
ଧରନ୍ତୁ, ଏକ ଆଧୁନିକ ସୁବିଧାଯୁକ୍ତ ହସ୍ପିଟାଲ୍ ଜଣେ ରୋଗୀଙ୍କ ଘରଠାରୁ ଏକ ଘଣ୍ଟା ଦୂରରେ ଅଛି ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ଅନିଶ୍ଚିତ । ଅନ୍ୟପଟେ, ଘରଠାରୁ ମାତ୍ର ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ଦୂରରେ ଏକ ସାଧାରଣ କ୍ଲିନିକ୍ ଅଛି, ଯେଉଁଠାକୁ ଜଣେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀ ନିୟମିତ ଆସନ୍ତି ।

ନିୟମିତ ଯାଞ୍ଚ ଓ ପ୍ରାଥମିକ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଏହି ନିକଟସ୍ଥ କ୍ଲିନିକ୍ ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ । ତେବେ ଗୁରୁତର ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆଧୁନିକ ହସ୍ପିଟାଲ୍ ଓ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ପହଞ୍ଚିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରୟାସ ସହିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମଧ୍ୟ ଭୂମିକା ରହିଛି
ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରୟାସ କିମ୍ବା ପରିବାରର ନିଷ୍ପତ୍ତିର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ । ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାରରେ ସାତ ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଆଧାରରେ ବୁଝାଇ ହେବ ନାହିଁ ।

ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ହୋଇଥିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନିବେଶ, ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସାମାଜିକ ବିକାଶ ଏବଂ ଆରମ୍ଭରୁ ରହିଥିବା ଅସମାନତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଏକ ପରିବାର ସୃଷ୍ଟି କରିନଥାଏ । ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ପରିବାର ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ମଧ୍ୟ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ତେଣୁ ଶିଶୁର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ବୁଝିବାବେଳେ ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱ ସହିତ ସରକାରୀ ସେବା ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଭୂମିକାକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଶେଷରେ, ଗୋଟିଏ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେବା ମାତ୍ରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁକୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ମିଳିଯାଏ ନାହିଁ । ଜନ୍ମ ପରେ ଶିଶୁଟି କେଉଁ ପରିବେଶରେ ବଢ଼ୁଛି, ତାହାର ପରିବାରକୁ କେଉଁ ସୁବିଧା ମିଳୁଛି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେତେ ସକ୍ରିୟ, ସେହି ସବୁ କଥା ତାହାର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ଏକ ସୁସ୍ଥ ଭାରତ ଗଠନ ପାଇଁ କେବଳ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୂଚକାଙ୍କରେ ଉନ୍ନତି ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାର ପାଖରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ପହଞ୍ଚାଇବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ ।