୧୯୫୪ର ବୃହତ ମହାକୁମ୍ଭ ଟ୍ରାଜେଡି
ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଖଣ୍ଡା ଚଲାଇଥିଲେ ନାଗାସାଧୁ
୮୦୦ ଲୋକଙ୍କର ଯାଇଥିଲା ଜୀବନ
ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଲାଇନ ତାରରେ ଝୁଲିଥିଲେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ
ଟ୍ରାଜେଡିକୁ ନେଇ ନେହେରୁଙ୍କ ଉପରେ ଉଠିଥିଲା ପ୍ରଶ୍ନ

ଅର୍ଗସ ବ୍ୟୁରୋ : ମସିହା ୧୯୫୪ । ପ୍ରୟାଗରାଜର ମହାକୁମ୍ଭ ମେଳା । ବୃହସ୍ପତି ବୃଷ ରାଶିରେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ମକର ରାଶିରେ । ଦେଶ ସ୍ବାଧିନ ହେବା ପରର ପ୍ରଥମ ମହାକୁମ୍ଭ ମେଳା । ଏବଂ ସେହି ମହାକୁମ୍ଭ ମେଳାରେ ଯେଉଁ ସଂଯୋଗ ଥିଲା, ସେହି ସଂଯୋଗ ଦୀର୍ଘ ୧୦୮ ବର୍ଷ ପରେ ଆସେ ବୋଲି ବିଶ୍ବାସ ରହିଛି । ଜାନୁଆରୀ ୧୪ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା ଏହି ମେଳା ।
ଯେହେତୁ ସ୍ବାଧିନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମହାକୁମ୍ଭ ମେଳା ଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ମହାକୁମ୍ଭ ମେଳା ହେଉଥିବା ପ୍ରୟାଗରାଜର ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବିଜୁଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ , ହସ୍ପିଟାଲର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସବୁ କରାଯାଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ ।

ତେବେ ସାଧୁବାବା ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ଛୋଟଛୋଟ କୁଡିଆ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ପୂର୍ବରୁ ହେଇଥିବା ମହାକୁମ୍ଭ ମେଳାରେ ଏପରି ନିୟମ ଥିଲା ଯେ, ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ମାନେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ପରେ ନାଗା ସାଧୁ । କିନ୍ତୁ ସେହି ମହାକୁମ୍ଭ ମେଳାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ନାଗାସାଧୁ ମାନେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ ପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ମାନେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ ।
୩ ଫେବୃଆରୀ । ସମୟ ସକାଳ ୯ଟା । ମୌନି ଅମାବାସ୍ୟର ସ୍ନାନ । ନାଗାସାଧୁ ମାନେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ତ୍ରିବେଣୀ ସଙ୍ଗମକୁ ବାହାରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ବ୍ୟାରିକେଡର ପଛରେ ଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ସାଧୁମାନଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ବ୍ୟାରିକେଡ ଭାଙ୍ଗିଥିଲା, ଏବଂ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେଠାରେ ଦଳଚକଟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏବଂ ଏହା ମଧ୍ୟ ଖବର ମିଳିଥିଲା ଯେ, ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନେହେରୁ ସେହି ମହାକୁମ୍ଭ ମେଳାକୁ ଆସିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଠେଲାପେଲା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆସିଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ନଥିଲା ।

ତେବେ ଧିରେଧିରେ ଭିଡର ମାତ୍ରା ଏତେ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା ଯେ ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିଶ୍ବାସ ନେବାରେ ମଧ୍ୟ ଅସୁବିଧା ହୋଇଥିଲା । ନା ସେଠାରେ ଫସିଥଇବା ଲୋକ ଆଗକୁ ଯାଇ ପାରୁଥିଲେ, ନା ଠିକରେ ନିଶ୍ବାସ ନେଇ ପାରୁଥିଲେ । କିଛି ଲୋକ ସେଠାରେ ଥିବା ଲାଇନ ଖୁଣ୍ଟକୁ ମଧ୍ୟ ଚଢି ଯାଇଥିଲେ । ଏବଂ ତାର ଧରି ଝୁଲିଥିଲେ । ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଜଣଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଯାଇଥିଲା ।

ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ନାଗାସାଧୁ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋକଙ୍କ ଠେଲାପେଲା ଯୋଗୁ ଖଣ୍ଡା ତଲୱାର ଚଳାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏପରି ଦଳାଚକଟା ଚାଲିଥିଲା ପାଖାପାଖି ୪ ଘଣ୍ଟା । ଏବା ପରେ ପରେ ଏହା ଏକ ବଡ ଟ୍ରାଜେଡିରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ଯିଏ ସେଠାରୁ ବାହାରୁ ଚାହିଁଥିଲେ, କଳ ବଳେ କୌଶଳେ ବାହାରି ଯାଇଥିଲେ, ଆଉ ଯିଏ ଫସିଥିଲେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଚାଲି ଯାଇଥିଲା ।
ଏହି ଟ୍ରାଜେଡିରେ ପାଖାପାଖି ୮୦୦ ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପରଦିନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବଢିବାରେ ଲାଗିଥିଲା । ଗୋଟେ ପଟେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସ୍ନାନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ତେବେ ସେତେବେଳର ସରକାର ଉପରେ କିନ୍ତୁ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲେ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏଭଂ ସାଧାରଣ ଲୋକେ । କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ସଂଖ୍ୟା ୧୦୦୦ ପାଖାପାଖି ପହଞ୍ଚିଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଶାସନ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ କିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିନଥିଲେ । ଏବଂ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ କି କେବଳ କିଛି ଭିକ୍ଷୁକମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ଟ୍ରାଜେଡିରେ ଅନେକ ମହିଳା ତଥା ଛୋଟପିଲାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ଯାହାର କିଛି ଫଟୋ ସେତେବେଳେ କିଛି ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଉଠାଯାଇଥିଲା । କିଛି ଏମିତି ଥିଲା ୧୯୫୪ର ଭୟାନକ ଟ୍ରାଜେଡି ।