ଭାରତର ବିବିଧତା କେବଳ ଭାଷା, ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ବେଶଭୂଷାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ । ଏଠାରେ ଅନେକ ଜନଜାତି ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଥା ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି । ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ମୋନପା ଜନଜାତିର ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଅଧିକାଂଶ ସଂସ୍କୃତି ଶରୀରକୁ କବର ଦିଅନ୍ତି କିମ୍ବା ଦାହ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋନପା ଲୋକ ମାନେ ଶରୀରକୁ ୧୦୮ ଖଣ୍ଡରେ କାଟି ନଦୀରେ ମାଛ ମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହାକୁ 'ଜଳ ସଂସ୍କାର' ବୋଲି ସେମାନେ କହିଥାନ୍ତି। ଶବଦାହର ଏହି ପଦ୍ଧତି ବିବାଦୀୟ, କିନ୍ତୁ ଜନଜାତିଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଏହା ଆତ୍ମାକୁ ମୁକ୍ତି ଦେବାର ପ୍ରକୃତ ଉପାୟ ।

ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଚାଲିଛି ଏହି ପରମ୍ପରା...
ମୋନପା ଜନଜାତି ମୁଖ୍ୟତଃ ତୱାଙ୍ଗ, ପଶ୍ଚିମ କାମେଙ୍ଗ ଏବଂ ପୂର୍ବ କାମେଙ୍ଗ ଜିଲ୍ଲାରେ ବାସ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ବୌଦ୍ଧ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂସ୍କୃତି ତିବ୍ବତୀୟ ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବିତ। ମୋନପା ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶେଷ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ନୂତନ ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଶରୀରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହେବାକୁ ଦେବାର ଧାରଣା ଏହି ପ୍ରଥାର ମୂଳଦୁଆ ।

କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ ବିଧି ?
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଶରୀରକୁ ସଫା କରାଯାଏ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରାଯାଏ। ତା’ପରେ, ଜଣେ ବିଶେଷ ବ୍ୟକ୍ତି (ସାଧାରଣତଃ ଜଣେ ବୌଦ୍ଧ ଲାମା କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ବିଶେଷଜ୍ଞ) ଶରୀରକୁ ଠିକ୍ ୧୦୮ ଖଣ୍ଡରେ କାଟି ଦିଅନ୍ତି। ୧୦୮ ସଂଖ୍ୟା ବୌଦ୍ଧ ମାଳାର ମଣି ସହିତ ଜଡିତ, ଯାହା ସାଂସାରିକ ଆସକ୍ତି ଭାଙ୍ଗିବାର ପ୍ରତୀକ। ଖଣ୍ଡ ଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ନଦୀ, ହ୍ରଦ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଜଳାଶୟକୁ ନିଆଯାଇ ବୁଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଏ। ମାଛ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଖଣ୍ଡ ଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଆନ୍ତି। ମୋନପା ମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହିପରି ଭାବରେ ଶରୀର ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରିଯାଏ ଏବଂ ଦିବଂଗତ ଆତ୍ମାକୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ମଧ୍ୟ, କାରଣ ଏଥିପାଇଁ କାଠ କିମ୍ବା ଖୋଳିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏହି ପରମ୍ପରା ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ।

ଏହି ଆଦିବାସୀ ପ୍ରଥା ଉପରେ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ୨୦୨୧ ମସିହାରେ, "ଜଳ କବର" ବା “ଓ୍ବାଟର ବରିୟଲ” ନାମକ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ୬୭ତମ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାରରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପରିବେଶ ସଂରକ୍ଷଣ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଜିତିଥିଲା। ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟି ମୋନପା ଜନଜାତିର ଏହି ରୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା।

୧୦୮ ଖଣ୍ଡ କାହିଁକି କଟାଯାଏ ?
ବୌଦ୍ଧ ଦର୍ଶନରେ ୧୦୮ ସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହାକୁ ସାଂସାରିକ ଆସକ୍ତି, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଭ୍ରମ ସଂଖ୍ୟା ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଶରୀରକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି, ମୋନପା ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏହି ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ସେମାନେ ଶରୀରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ। ମାଛକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇ, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ମୃତ ଶରୀର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଥିଲା।