Currency History / ପ୍ରଥମ ନୋଟ୍ କିଏ ଓ କାହିଁକି ଛାପିଥିଲା ? ଜାଣିଲେ ହେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ !

ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ଚା’ ପିଇବା ହେଉ କି ରାସନ କିଣିବା, ଆମକୁ ଆଉ ପକେଟରୁ ପର୍ସ ବାହାର କରିବାକୁ ପଡ଼ୁନାହିଁ । କେବଳ ମୋବାଇଲ୍ ବାହାର କରି QR କୋଡ୍ ସ୍କାନ୍ କଲେ ହୋଇଯାଉଛି UPI ପେମେଣ୍ଟ । କିନ୍ତୁ ଆଜିଠାରୁ କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ନୁହେଁ, ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମଣିଷ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଓ ଧାତୁର ମୁଦ୍ରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା । ଆମ ହାତକୁ ଆସୁଥିବା ଏହି ଛୋଟ କାଗଜ ଖଣ୍ଡର ପଛରେ ରହିଛି ହଜାର ବର୍ଷର ଏକ ରୋଚକ ଇତିହାସ ।

ଭାରୀ ମୁଦ୍ରାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ଚିନ୍ତା
ପୁରୁଣା ସମୟରେ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ନେଣଦେଣ ପାଇଁ ତମ୍ବା, ରୁପା ଓ ସୁନାର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା । କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟ କରିବା ସମୟରେ ଶହ ଶହ ମୁଦ୍ରା ବୋହି ନେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା । ଏହା ଭାରୀ ହେବା ସହ ଚୋରିର ଭୟ ମଧ୍ୟ ରହୁଥିଲା । ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଖୋଜୁ ଖୋଜୁ ଜନ୍ମ ନେଲା କାଗଜ ମୁଦ୍ରା (Paper Currency) ।

ଚୀନ ଥିଲା ପ୍ରଥମ ଦେଶ
ଦୁନିଆରେ ପ୍ରଥମେ କାଗଜ ନୋଟ୍ କରିବାର ଆରମ୍ଭ ଶ୍ରେୟ ଯାଏ ଚୀନକୁ । ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଚୀନର ସଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶ (Song Dynasty) ସମୟରେ ସିଚୁଆନ୍ ଅଞ୍ଚଳର ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଏକ ନୂଆ ଉପାୟ ଖୋଜିଥିଲେ । ସେମାନେ ଭାରୀ ମୁଦ୍ରା ବଦଳରେ କାଗଜର ରସିଦ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି କାଗଜ ମୁଦ୍ରାକୁ କୁହାଯାଉଥିଲା ‘ଜିଆଓଜି (Jiaozi)’। ଏହାକୁ ସହଜରେ ପକେଟରେ ରଖି ଦୂର ଦୂରାନ୍ତର ବ୍ୟବସାୟ କରିବା ସମ୍ଭବ ହେଲା ।

ସରକାର ନେଲା ନୋଟ୍ ଛାପିବାର ଦାୟିତ୍ୱ
ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରାର ଲୋକପ୍ରିୟତା ବଢ଼ିବା ପରେ ଚୀନ ସରକାର ଏହାକୁ ନିଜ ହାତକୁ ନେଲା । ସରକାର ଆଧିକାରିକ ଭାବେ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଛାପିବା ଆରମ୍ଭ କଲା । ଏହିପରି ଭାବେ ଦୁନିଆର ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ନକଲି ନୋଟ୍ ରୋକିବା ପାଇଁ ସେତେବେଳେ ନୋଟ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ରଖାଯାଉଥିଲା । ପରେ ୟୁଆନ୍ ରାଜବଂଶ ସମୟରେ ସମ୍ରାଟ କୁବଲାଇ ଖାନ୍ ଏହି କାଗଜ ମୁଦ୍ରାକୁ ସମଗ୍ର ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ୟୁରୋପରେ କେମିତି ପହଞ୍ଚିଲା ନୋଟ୍ ?
୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯାତ୍ରୀ ମାର୍କୋ ପୋଲୋ ଚୀନ ଯାଇ ସେଠାରେ କାଗଜ ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ଦେଖିଥିଲେ । ସେ ୟୁରୋପକୁ ଫେରି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଲେଖିଥିଲେ । ଆରମ୍ଭରେ ୟୁରୋପୀୟ ଲୋକମାନେ କାଗଜକୁ ଟଙ୍କା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସ୍ୱିଡେନ୍ ୟୁରୋପର ପ୍ରଥମ ଦେଶ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଜାରି ହୋଇଥିଲା । ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ କାଗଜ ମୁଦ୍ରାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା ।

କାଗଜର ଏକ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ ପଛରେ ହଜାର ବର୍ଷର କାହାଣୀ
ଆଜି ଆମେ ୧୦, ୫୦ କିମ୍ବା ୫୦୦ ଟଙ୍କାର ନୋଟ୍ ହାତରେ ଧରିଲେ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ ଯେ, ଏହା କେବଳ ଏକ କାଗଜ ନୁହେଁ । ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ଚୀନର ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ହଜାର ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ମଣିଷର ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଖୋଜିବାର କ୍ଷମତା । ଆଜି ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟର ଯୁଗ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାଗଜ ନୋଟ୍‌ର ଏହି ଯାତ୍ରା ଇତିହାସରେ ସବୁବେଳେ ଏକ ରୋଚକ ଅଧ୍ୟାୟ ହୋଇ ରହିବ ।