Silver Divorce / ଜାପାନରେ ବଢୁଛି ‘ସିଲଭର ଡିଭୋର୍ସ’ ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍‌, ୨୦ ବର୍ଷର ସଂସାର ପରେ କାହିଁକି ଅଲଗା ହେଉଛନ୍ତି ଦମ୍ପତି ?

ଜାପାନରେ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ବିବାହିତ ଜୀବନ ବିତାଇବା ପରେ ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଲଗା ହେବାର ଧାରା ଏବେ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଛି । ଏହାକୁ ‘ସିଲଭର ଡିଭୋର୍ସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି । ସାଧାରଣତଃ ଦୀର୍ଘ ୨୦ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବିବାହିତ ଜୀବନ ବିତାଇଥିବା ଏବଂ ପିଲାମାନେ ବଡ଼ ହୋଇ ଅଲଗା ରହିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ପତ୍ର ନେବାର ଧାରାକୁ ଏହି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ ।

ଜାପାନରେ ମୋଟ ଛାଡ଼ପତ୍ର ମାମଲା ପୂର୍ବ ତୁଳନାରେ କମିଥିବା ବେଳେ ୨୦ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ବିବାହିତ ଥିବା ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ପତ୍ର ମାମଲା ବଢ଼ୁଛି । ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଅଭାବ, ଘର ଓ ପିଲାଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱର ଚାପ ଏବଂ ଅବସର ପରେ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି ।

ପିଲାମାନେ ବଡ଼ ହେବା ପରେ କାହିଁକି ବଦଳିଯାଉଛି ସମ୍ପର୍କ ?
ଜାପାନର ୬୨ ବର୍ଷୀୟା ଅୟୁମିଙ୍କ କାହାଣୀ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ବୁଝିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ତାଙ୍କ ବିବାହକୁ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବିତିଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହୁଥିବା ବେଳେ ଅୟୁମି ଘର ସମ୍ଭାଳିବା ଏବଂ ପିଲାମାନଙ୍କ ଲାଳନପାଳନରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ ରଖିଥିଲେ ।
ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ବୁଝାମଣା ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସମୟ ଗଡ଼ିବା ସହିତ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କମିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଦୁଇ ଝିଅ ବଡ଼ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଜୀବନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବା ପରେ ଅୟୁମି ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ଆଉ ପୂର୍ବଭଳି ନାହିଁ । ଶେଷରେ ଉଭୟ ଏବେ ଛାଡ଼ପତ୍ର ଦେବା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି ।

ଅୟୁମିଙ୍କ କାହାଣୀ ବୁଝାଉଛି ଯେ ଅନେକ ଦମ୍ପତି ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପିଲାଙ୍କ ଲାଳନପାଳନ ଓ ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପିଲାମାନେ ନିଜ ଜୀବନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପରେ ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଭାବିବାକୁ ସମୟ ମିଳେ ।

ଅବସର ପରେ କାହିଁକି ବଢ଼ୁଛି ଦୂରତା ?
ଜାପାନର ପାରମ୍ପରିକ ପରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ୱାମୀ ଚାକିରି କରୁଥିବା ବେଳେ ସ୍ତ୍ରୀ ଘର ଓ ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ଭାଳୁଥିଲେ । ସ୍ୱାମୀ ଅଧିକ ସମୟ ଅଫିସରେ ବିତାଉଥିବା ବେଳେ ସ୍ତ୍ରୀ ରୋଷେଇ, ପିଲାଙ୍କ ଯତ୍ନ ଏବଂ ଘରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହୁଥିଲେ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅନେକ ମହିଳା ନିଜର ଇଚ୍ଛା ଓ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଦେଉଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀ ଅବସର ନେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ଅଧିକ ସମୟ ଘରେ ରହିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମନ କଥା କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ ।

କିଛି ମହିଳାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି, ସ୍ୱାମୀ ଅବସର ନେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଘରର ଅଧିକାଂଶ ଦାୟିତ୍ୱ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ରହୁଛି । ଅନ୍ୟପଟେ, ସ୍ୱାମୀମାନେ ପୂର୍ବଭଳି ଯତ୍ନ ଓ ଧ୍ୟାନ ଆଶା କରନ୍ତି । ଏହାଦ୍ୱାରା ମତଭେଦ ବଢ଼ିବା ସହ ସମ୍ପର୍କରେ ତିକ୍ତତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ । ଜାପାନରେ ଅବସର ପରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ଅଧିକ ସମୟ ରହିବା ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ମାନସିକ ଚାପକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ‘ରିଟାୟର୍ଡ ହଜବ୍ୟାଣ୍ଡ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍’ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଛାଡ଼ପତ୍ର ପରେ ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା କିପରି ରହିବ ?
ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଘର ସମ୍ଭାଳିଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ପତ୍ର ନେବା ସମୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାଧୀନତା । ଯଦି କୌଣସି ମହିଳା ଚାକିରି କରିନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଆୟ ନାହିଁ, ତେବେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ହେବା ପରେ ନିଜ ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଇବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ ।

ତେବେ ଜାପାନରେ ପେନ୍‌ସନ୍ ସମ୍ପର୍କିତ ନିୟମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କିଛି ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସହଜ କରିଛି । ୨୦୦୭ ମସିହାରୁ ଛାଡ଼ପତ୍ର ସମୟରେ ବିବାହିତ ଜୀବନରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପେନ୍‌ସନ୍‌ର ଅଂଶ ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଫଳରେ କିଛି ମହିଳା ଛାଡ଼ପତ୍ର ପରେ ପେନ୍‌ସନ୍‌ରୁ ଅଂଶ ପାଇ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ହାସଲ କରିପାରନ୍ତି । ତଥାପି, ପେନ୍‌ସନ୍‌ରେ ଅଂଶ ମିଳିବା ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ପତ୍ର ପରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ମିଳିବ । ତେଣୁ ନିଜର ଭବିଷ୍ୟତ ଖର୍ଚ୍ଚ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ବିଚାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଜରୁରୀ ।

ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ କି ନୂଆ ଆରମ୍ଭ ?
ଜାପାନରେ ‘ସିଲଭର ଡିଭୋର୍ସ’କୁ ନେଇ ବଢ଼ୁଥିବା ଚର୍ଚ୍ଚା ବିବାହ ଏବଂ ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛି । କେବଳ ପିଲା ଓ ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଁ କ’ଣ ଜୀବନସାରା ବିବାହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ରହିବା ଜରୁରୀ ? ଅନେକ ଦମ୍ପତି ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପିଲାଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ପରିବାରର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇ ଆସନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାବନାତ୍ମକ ଦୂରତା ବଢ଼ିପାରେ । ପିଲାମାନେ ବଡ଼ ହୋଇ ଅଲଗା ରହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଦମ୍ପତି ନିଜ ସମ୍ପର୍କକୁ ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି ।

କିଛି ମହିଳା ଜୀବନର ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପସନ୍ଦ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ମାନସିକ ଶାନ୍ତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ସେମାନେ ଜୀବନର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବିତାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୁଅନ୍ତି । ତେବେ ଛାଡ଼ପତ୍ର ପରେ ଏକାକୀପଣ, ଜୀବିକା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ଭଳି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ୍‌ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ତେଣୁ ‘ସିଲଭର ଡିଭୋର୍ସ’କୁ କେବଳ ଛାଡ଼ପତ୍ରର ଘଟଣା ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ବଦଳୁଥିବା ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ବିବାହ ପ୍ରତି ଲୋକଙ୍କ ଆଶା ଓ ଆକାଂକ୍ଷାର ପ୍ରତିଫଳନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି ।

ଜାପାନରେ ମୋଟ ଛାଡ଼ପତ୍ର ମାମଲା କମୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବିବାହିତ ଥିବା ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଲଗା ହେବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ବଢ଼ିବା ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ମାନସିକତାର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି । ଏହା ଏକଥା ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇ ଦେଉଛି ଯେ ବିବାହର ସଫଳତା କେବଳ ବର୍ଷର ହିସାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ବୁଝାମଣା, ସମ୍ମାନ ଓ ଭାବନାତ୍ମକ ନିକଟତା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭର କରେ ।