ଏମିତି କହି ଗୋଟେ ଗୋଟେ ଚିତଉ ପିଠା ପାଣିରେ ଭସାଇ ଦେଉଥାଏ ଲକି...ଆଉ ମନରେ ତାର ବିଶ୍ୱାସ ଥାଏ ଏହି ପିଠା ଖାଇ ସତରେ ଗେଣ୍ଡା ତା ପରିବାରର କାହାର ଗୋଡ କାଟିବନି ।
ଚିତା ଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ଓଡିଶାର ଘରେ ଘରେ ପାଳିତ ହୁଏ । କେହି କେହି ଏହାକୁ ଗେଣ୍ଡେଇକଟା ଓ ଷା ବା ଗେଣ୍ଡାକଟା ଅମାବାସ୍ୟା ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି ।

ଚିତଉ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଗେଣ୍ଡା ଆଦି ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚିତଉ ଓ ଗଇଁଠା ଆଦି ପିଠା ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥାଏ। ଆମ ଓଡିଆ ଘରେ ମା' ମାନେ ନଡିଆ, ଚାଉଳ ବାଟି ଚିତଉ ପିଠା କରି ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ଖୁଆଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାର ପ୍ରଥା ରହିଛି । ସାଧାରଣତଃ ଚାଷୀମାନେ ବର୍ଷା ଋତୁ ସମୟରେ ଧାନ ଫସଲ କରିବା ସମୟରେ, ବିଲରେ ଗେଣ୍ଡା ଯୋଗୁଁ ଗୋଡ଼ କାଟି ହୋଇ କ୍ଷତି ହୋଇଥାଏ । ଫଳରେ ଏହି ସମ୍ବାବନାକୁ ଏଡ଼େଇବା ନିମନ୍ତେ ଚିତଉ ପିଠାକୁ ସାରୁ ପତ୍ରରେ ରଖି ଗେଣ୍ଡାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟରେ ଭସା ଯାଏ ।

ମହାପ୍ରଭୁ ସ୍ନାନବେଦୀରୁ ବାହୁଡ଼ି ଅଣସରରେ ପ୍ରବେଶ ପୂର୍ବରୁ ମହାପ୍ରଭୁ ମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀମୁଖ ରୁ ରତ୍ନ ଚିତା ଓ ରାହୁରେଖା ମଇଲମ କରାଯାଇ ଭଣ୍ଡାର ମେକାପ ଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଏ। ପୁନଃ ମହାପ୍ରଭୁ ଘୋଷଯାତ୍ରା ସାରି ବଡ଼ଦେଉଳ ଫେରିବା ପରେ ଶ୍ରାବଣ ଅମାବାସ୍ଯା ଦିନ ମଧ୍ଯାହ୍ନ ଧୂପ ପରେ ଶ୍ରୀମସ୍ତକରେ ରତ୍ନଖଚିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିତା ଲାଗି କରାଯାଏ। ତିନି ବାଡ଼ର ତିନିଚିତା ର ମଝିରେ ଗୋଟିଏ ନାୟକ ରତ୍ନ ଥାଏ ଓ ନାୟକ ରତ୍ନ ରୁ ଘେରି ୪/୫ ଟି ବେଢା ରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରତ୍ନପଥର ଖଚିତ ହୋଇଥାଏ। ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ବଡ଼ଠାକୁର ବଡ଼ବାଡ଼ ମଣିମାଙ୍କ ନାୟକ ରତ୍ନ ହେଉଛି ନୀଳା , ସେହିପରି ମଝିବାଡ଼ ସାଆନ୍ତାଣୀଙ୍କ ନାୟକ ରତ୍ନ ହେଉଛି ମାଣିକ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ମହାପ୍ରଭୁ ଙ୍କ ନାୟକ ରତ୍ନ ହେଉଛି ହୀରା । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀ ସହ ଏ ଜାତି ଜଡ଼ିତ ଥିବାରୁ ଓଡ଼ିଆ ଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ଚିତଉ ପିଠା ହୋଇ ମହାପ୍ରଭୁ ଙ୍କ ପାଖରେ ଭୋଗ ଲାଗି ପରିବାର କୁଟୁମ୍ବ ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି ।

ଦ୍ୱିପ୍ରହର ଧୂପ ସରି ପ୍ରଥମ ଭୋଗମଣ୍ଡପ ନୀତି ଶେଷ ହେବାପରେ ରତ୍ନସିଂହାସନରୁ ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ ଭୂଦେବୀ ଖଟ ଶେଯ ଘରକୁ ବିଜେ କରିବା ପରେ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ଝୋବା ମଇଲମ ହୋଇ ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରାଯାଏ । ପତିମହାପାତ୍ର ସେବକ ସଂସ୍କାର କରିବା ପରେ ବାଡ଼ଗ୍ରାହୀ ଦଇତାପତି ମାନେ ରତ୍ନସିଂହାସନାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କର ଚିତାଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥାନ୍ତି।
ସ୍ନାନପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ରାତ୍ରିରେ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀମସ୍ତକରୁ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିତାକୁ ଓଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ । ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମସ୍ତକରେ ସୋଲରେ ତିଆରି ଚିତା ଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ । ଆଉ ଆଜି ବା ଚିତଉ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଏହି ସୋଲ ଚିତାକୁ ଓଲାଗି କରି ରତ୍ନଚିତା ଲାଗି କରାଯାଏ । ଚିତାଲାଗି ନୀତି ସରିବା ପରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ମହାସ୍ନାନ କରାଯାଏ ।

ଏହା ଏକ ଗୁପ୍ତନୀତି ହୋଇଥିବାରୁ 4 ଘଣ୍ଟା ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବନ୍ଦ ରୁହେ । ଚିତାଲାଗି କରି ଦଇତାପତି ସେବାୟତମାନେ ରତ୍ନସିଂହାସନରୁ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇବା ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ମହାସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ ପୁନର୍ବାର ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହ । ତେବେ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିତା ଲାଗି ହେବା ପରେ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ନାନପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗି ରୁହେ ।