Ganga River Dry Stream Haridwar / ଦୀପାବଳି ହରିଦ୍ୱାର ଠାରେ ଶୁଖିଗଲା ଗଙ୍ଗା; ଧନ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଚାଲିଛି ପ୍ରତିଯୋଗିତା

ଦୀପାବଳି ପୂର୍ବରୁ ହରିଦ୍ୱାର ଠାରେ ଶୁଖିଯାଇଛି ଗଙ୍ଗା। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦଶହରା ଠାରୁ ଦୀପାବଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ଜଳସେଚନ ବିଭାଗ ଗଙ୍ଗା କେନାଲରୁ ଜଳ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ କରି ଦିଆଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ସଫେଇ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ। ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ହରିଦ୍ୱାର ଆସୁଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଭକ୍ତିର ସହିତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ମୁଦ୍ରା ଅର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି। ମୁଦ୍ରା ଅର୍ପଣ କରି କେତେକ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ମାନସିକ କରିଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା ସମୟରେ ମୁଦ୍ରା ଅର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି। ସାଧାରଣ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପ୍ରବଳ ଜଳସ୍ରୋତରେ ମୁଦ୍ରା ଖୋଜିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼େ।

ହେଲେ ତଥାପି ଗଙ୍ଗା କେନାଲ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ପରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ। ନଦୀର ତଳ ଅଂଶ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ। ଯାହା ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହକାରୀଙ୍କୁ ଏକ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଆଜିକାଲି ଗଙ୍ଗା ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୁଖିଲା ନଦୀରୁ ମୁଦ୍ରା ଖୋଜୁଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟତୀତ ସେମାନେ ସୁନା, ରୂପା, ପିତ୍ତଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାତୁରେ ତିଆରି ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଳିଥାଏ।

ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଗଙ୍ଗା କେନାଲ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା କେବଳ ଜଳ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହେବାର ସମୟ ନୁହେଁ। ବରଂ ଏକ ବାର୍ଷିକ ସୁଯୋଗ ଯାହା ପାଇଁ ସେମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଥାନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ବୁଡ଼ି ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହ କରିବା ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଲଟିଛି। ଦିନ ସାରା କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିବା ପରେ ନଦୀରୁ ମିଳିଥିବା ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଘରର ଛୋଟ ଛୋଟ ଖର୍ଚ୍ଚ ପୂରଣ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଆୟ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ପରିବାର ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ହରିଦ୍ୱାର ସ୍ଥିତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି "ହର କି ପୌଡ଼ି" ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ଘାଟ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ (ହରି) ଏବଂ ଶିବ (ହର) ଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ଅଥବା "ହରିଙ୍କ ପାଦତଳ ସିଡ଼ି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାକୁ ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁବକ ଅମିତ କୁମାର କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏଠାରେ (ଗଙ୍ଗା ନଦୀ) ଜଳ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହେବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟତୀତ ସୁନା ଏବଂ ରୂପା ମିଳିଥାଏ। ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଜଳ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ସମୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ନଦୀରୁ ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ହରିଦ୍ୱାର ଆସିଥାନ୍ତି। ଏଥିପାଇଁ "ଗଙ୍ଗା ମୈୟା" (ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ମାଆ ବୋଲି ମାନିଥାନ୍ତି) ଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ। ତାଙ୍କୁ ଏକ ରୂପା ମୁଦ୍ରିକା ମିଳିଥିବାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଶୁଖିଯିବା ପରେ "ହର କି ପୌଡ଼ି" ଘାଟ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ହେବା ବଦଳରେ ନିର୍ଜନ ପଡ଼ିଯାଏ। ହେଲେ ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହକାରୀଙ୍କ ଭିଡ଼ ଏଠାରେ ଜମା ହୋଇଥାଏ। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରୁ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ ପାଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଜଳ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଥାନ୍ତି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦେଶର ଅନେକ ରାଜ୍ୟରୁ ଲୋକ ଏଠାକୁ ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।

ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସର କେନ୍ଦ୍ର ହେବା ସହିତ, ଏହି ନଦୀ ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବିକା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ସାଧାରଣତଃ ନଦୀ ଘାଟରେ ଲୋକ ପୂଜାପାଠ, ଫୁଲ ପ୍ରସାଦ ବିକ୍ରୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ ମାଧ୍ୟମରେ ରୋଜଗାର ମିଳିଥାଏ। ହେଲେ ତଥାପି ଗଙ୍ଗା କେନାଲ ବନ୍ଦ ହେବା ସମୟରେ, ନଦୀ ଶୁଖିଯିବା ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଆୟର ଏକ ଉତ୍ସ ପାଲଟିଯାଏ।

ଏଠାରେ ପୁରୋହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନିଜର ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଶୁଖିଯିବା ଦ୍ୱାରା "ହର କି ପୌଡ଼ି" ଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ହ୍ରାସ କରିଛି। ବାର୍ଷିକ ଗଙ୍ଗା କେନାଲ ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି। ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଲଟିଛି। ହରିଦ୍ୱାର ଠାରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲାଭ ଦେଇଥାଏ। ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଶୁଖିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅନେକଙ୍କୁ ଜୀବିକା ପ୍ରଦାନ କରିଚାଲିଛି। ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ "ହର କି ପୌଡ଼ି" ଠାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତୀର୍ଥ ପୁରୋହିତ, ପଣ୍ଡିତ, ଫୁଲ, ପ୍ରସାଦ ଏବଂ ମାଳା ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବିକା ପ୍ରଦାନ କରେ। ହେଲେ ତଥାପି ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଜଳ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଗରିବ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବିକା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ହେଲେ ତଥାପି "ହର କି ପୌଡ଼ି" ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ଆକର୍ଷଣରୁ ବଞ୍ଚିତ।

ଅନ୍ୟପଟେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ସରକାରଙ୍କ ଜଳସେଚନ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା "ହର କି ପୌଡ଼ି" ଠାରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣରେ ଜଳ ପ୍ରବାହକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରିରହିଛି। ଅଧିକାରୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର "ହର କି ପୌଡ଼ି" ଠାରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ପାଣି ଉପଲବ୍ଧ କରାଯିବ।