India Poverty Reduction / ଭାରତରେ କମିଲା ଗରିବଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା, ହେଲେ ଏହି ୪ ରାଜ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି ୫୭% ଗରିବ!

ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି ଭାରତ। ସଦ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ସଦ୍ୟତମ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତ ବିଗତ ଦଶନ୍ଧିରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି। ୨୦୧୧ ରେ ୫୭.୭% ଜନସଂଖ୍ୟା ନିମ୍ନ ମଧ୍ୟମ ଆୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା ତଳେ ବସବାସ କରୁଥିଲା, ତାହା ୨୦୨୩ ସୁଦ୍ଧା ୧୬.୧ ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ମଧ୍ୟ ୨୭.୧ ପ୍ରତିଶତରୁ ୨.୬% ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ହେଲେ ତଥାପି ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଆଧାରରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୫୭% ଗରିବ ବର୍ତ୍ତମାନ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଆଦି ରାଜ୍ୟକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେନ୍ଦ୍ରୀତ ଅଛନ୍ତି।

ଯାହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତି, ଆୟ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ସୁଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବା। ନିମ୍ନ ମଧ୍ୟମ ଆୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖାରେ ପ୍ରତିଦିନ ୪.୨୦ ଡଲାର (ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ୩୯୫.୮୩ ଟଙ୍କା) ଠାରୁ କମ୍ ରୋଜଗାର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ୩ ଡଲାର (ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ୨୮୨.୭୪) ଠାରୁ କମ୍ ରୋଜଗାର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା ତଳେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ସଦ୍ୟତମ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନର ମୁଖ୍ୟାଂଶ
ଭାରତର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ ବିଶ୍ୱରେ ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତତମ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକଳନ କରିଛି ଯେ ଭାରତର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହାର ଆହୁରି ହ୍ରାସ ପାଇବ। ଚଳିତ ବର୍ଷରେ ୧୪.୨ ପ୍ରତିଶତରୁ ୨୦୨୮ ସୁଦ୍ଧା ୧୨.୧ ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇବ। ଅତି ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ହ୍ରାସ ବିଗତ ଦଶନ୍ଧିରେ ଦେଶରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିମାଣକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ଉନ୍ନତି କେବଳ ଆୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ବରଂ ଏହା ବହୁପରିମାଣୀୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ପରିସୀମାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ବହୁପରିମାଣୀୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ପୁଷ୍ଟିସାର, ପରିମଳ, ଗୃହ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ମୌଳିକ ସେବାର ପ୍ରବେଶରେ ଅଭାବକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଗତି ଦେଖାଯାଇଛି।

ବହୁପରିମାଣୀୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ଉନ୍ନତି କାହିଁକି ଏକ ବଡ଼ କଥା?
ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ମାନବ ବିକାଶ ପ୍ରୟାସ (Oxford Poverty and Human Development Initiative) ର ବହୁପରିମାଣୀୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୂଚକାଙ୍କ (Multidimensional Poverty Index') ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୦୫-୦୬ ବର୍ଷରେ ୫୩.୮ ପ୍ରତିଶତରୁ ହ୍ରାସ ପାଇ ୨୦୧୯-୨୧ ବର୍ଷରେ ୧୬.୪ ପ୍ରତିଶତ ରହିଛି। ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସଦ୍ୟତମ MPI ଆକଳନ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୨-୨୩ ବର୍ଷରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୧୫.୫ ପ୍ରତିଶତ ରହିଛି। ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ କେବଳ ଆୟ ଜୀବନଧାରଣର ମାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ନାହିଁ। ଦୁଇଟି ପରିବାରର ଆୟ ସମାନ ହୋଇପାରେ। ହେଲେ ଶୌଚାଳୟ, ପୁଷ୍ଟିସାର, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୌଳିକ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନର ଗୁଣବତ୍ତା ଯଥେଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ଏହି ହ୍ରାସ ମୁଖ୍ୟତଃ ଉପଭୋଗରେ ଦୃଢ଼ ବୃଦ୍ଧି, ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି (ବିଶେଷକରି ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ସବସିଡି ସମେତ ସାମାଜିକ ସହାୟତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ପ୍ରସାରଣ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଛି।

ହେଲେ ତଥାପି ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବାରୁ, ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଶିକ୍ଷାର ନିମ୍ନ ସ୍ତର, କମ ଉତ୍ପାଦକ ସମ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିର ନିଯୁକ୍ତିର ଅଭାବ ଏବଂ ନିର୍ଭରଶୀଳଙ୍କ ଅଧିକ ବୋଝ ଥିବା ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ। ରିପୋର୍ଟ ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଘନତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି। ଯଦିଓ ଅଧିକାଂଶ ରାଜ୍ୟରେ ଜୀବନଧାରଣ ମାନରେ ଉନ୍ନତି ଆସିଛି, ହେଲେ ତଥାପି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରୁ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ନିରନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୫୭ ପ୍ରତିଶତ ଗରିବ ଜନସଂଖ୍ୟାର ବାସସ୍ଥାନ ହୋଇ ରହିଛି।

ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟ ଅସମାନତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ୨୦୨୪-୨୫ ପାଇଁ RBI ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟ ୯୬,୨୧୧ ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ ରହିଥିବା ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି। ଭାରତର ସର୍ବାଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ ପ୍ରାୟ ୧.୧୦ ଲକ୍ଷ, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ୧.୧୭ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ୧.୬୪ ମଧ୍ୟ ଧନୀ ରାଜ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ପଛରେ ଅଛନ୍ତି। ଯେହେତୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଘନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ତେଣୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ ଉତ୍ପାଦନଶୀଳ ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି, ଲୋକଙ୍କ ଆୟ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମାନବ ପୁଞ୍ଜି ଫଳାଫଳରେ ଉନ୍ନତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିର୍ଭର କରିବ।