World Tiger Day / ଆଜି ବିଶ୍ୱ ବାଘ ଦିବସ,ଆମ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନର ରକ୍ଷକ ହେଉଛି ବାଘ

ଭୁବନେଶ୍ବର,୨୯/୦୭: ଆଜି ବିଶ୍ୱ ବାଘ ଦିବସ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜୁଲାଇ ୨୯ ତାରିଖରେ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ବାଘମାନଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥଳୀର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଏହି ଦିବସର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଟେ। ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ରୁଷିଆର ସେଣ୍ଟ ପିଟର୍ସବର୍ଗଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏକ ବାଘ ସମ୍ମିଳନୀରେ ପ୍ରଥମ କରି ଏହି ଦିବସ ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା।
ବାଘ ହେଉଛି ଆମ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଜୀବ। ଯଦି ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଏ, ତେବେ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ବିଗିଡ଼ିଯାଏ ଏବଂ ସମଗ୍ର ପରିସଂସ୍ଥା (Ecosystem) ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ବାଘ ଦିବସର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଆମ ରାଜ୍ୟର ଶିମିଳିପାଳ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ସାତକୋଶିଆ ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ ବାଘମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାସସ୍ଥଳୀ ଅଟେ। ବିଶେଷ କରି ଶିମିଳିପାଳରେ ମିଳୁଥିବା ଦୁର୍ଲଭ 'ମେଲାନିଷ୍ଟିକ' ବା କଳା ବାଘ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଗର୍ବ ଏବଂ ଏହା ସାରା ବିଶ୍ୱରେ କେବଳ ଏଠାରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
ବାଘ ଦିବସ ଅବସରରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ ବିଭିନ୍ନ ସଚେତନତା ସଭା, ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଏବଂ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ। ଆଜିର ସମୟରେ ବେଆଇନ ଶିକାର, ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଏବଂ ମାନବ-ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ବିବାଦ ଯୋଗୁଁ ବାଘମାନଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି। ବାଘକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ହେଲେ ଆମକୁ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ହେବ ଏବଂ ଶିକାରୀମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ହେବ। ବାଘ ସଂରକ୍ଷଣ କେବଳ ସରକାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଟେ।
ପଢନ୍ତୁ ଏହି ଖବର: ମାତ୍ର ଅଢେଇ ବର୍ଷରେ ଫାସରେ ପଡ଼ି ବାଘର ଗଲା ଜୀବନ

ଭାରତରେ, ବାଘ କେବଳ ଏକ ପ୍ରାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତୀକ, ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ଦେଶର ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀ। ଭାରତରେ ବିଶ୍ୱର 70% ରୁ ଅଧିକ ବାଘ ବାସ କରନ୍ତି। 2026 ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ୟାଘ୍ର ଦିବସର ଏହି ବିଶେଷ ଅବସରରେ, ଆସନ୍ତୁ ଆମର ରୟାଲ ବେଙ୍ଗଲ ଟାଇଗର ବିଷୟରେ 10 ଟି ମନକୁ ଛୁଇଁବା ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଯାହା ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣି ନଥିବେ:
ବେଙ୍ଗଲ ଟାଇଗର ସହ ଜଡିତ ଅନନ୍ୟ ତଥ୍ୟ-
୧. ମଣିଷର ଆଙ୍ଗୁଠି ଛାପ ପରି ଧାରଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ୟ।
ଆପଣ କ’ଣ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ବିଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ବାଘର ହଳଦିଆ-କଳା ପଟି ସମାନ ନୁହେଁ? ଯେପରି ମଣିଷର ଆଙ୍ଗୁଠି ଛାପ ଭିନ୍ନ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଘର ପଟି ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ୟ। ଏହି କାରଣରୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନେ ବାଘମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ପଟି ଛାପ ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି।
୨. ଷ୍ଟ୍ରାଇପ୍ କେବଳ ଗାଲରେ ନୁହେଁ, ଚର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି!
ତୁମେ ଭାବୁଛ ଷ୍ଟ୍ରାଇପ୍ କେବଳ ବାଘର ଲୋମରେ ଅଛି? ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ! ଯଦିଓ ତୁମେ ବାଘର କେଶ କାଢ଼ିଦିଅ, ତଥାପି ତୁମେ ତା'ର ଚର୍ମରେ ସେହି କଳା ଷ୍ଟ୍ରାଇପ୍ ପ୍ୟାଟର୍ନ ଦେଖିବ।

୩. ସେମାନେ ପାଣିକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପହଁରନ୍ତି।
ବିଲେଇ ପାଣିକୁ ଦୂରେଇ ରହନ୍ତି, ବିଲେଇ ପରିବାରର ଏହି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଦସ୍ୟ (ଫେଲିଡେ) ଜଳପ୍ରେମୀ। ରୟାଲ ବେଙ୍ଗଲ ଟାଇଗରମାନେ କେବଳ ପାଣିରେ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଆରାମ କରିବାକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷ ପହଁରନ୍ତି। ଶିକାର ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ସହଜରେ 5 ରୁ 6 କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀ ପାର କରିପାରିବେ।
୪.ବିରାଟ ଗର୍ଜନ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ବୟସ୍କ ବେଙ୍ଗଲ ଟାଇଗର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଙ୍ଗଲ ଗର୍ଜନ କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଶବ୍ଦ ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋମିଟର (୧.୮ ମାଇଲ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଇପାରେ। ଏହି ଗର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସତର୍କ କରାଇବା ଏବଂ ଏହାର ଅଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
୫.ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ରାତିରେ ଶିକାର ପସନ୍ଦ
ବାଘମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ରାତିରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ମଣିଷ ଅପେକ୍ଷା ଛଅ ଗୁଣ ଭଲ। ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ତର ଥାଏ ଯାହା ଆଲୋକକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଚମକ ଦିଏ।
୬. ଭାରୀ ଶରୀର, କିନ୍ତୁ ପବନ ଭଳି ଗତି
ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ରୁ ୩୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ଓଜନ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏକ ରୟାଲ ବେଙ୍ଗଲ ଟାଇଗର ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତି ୬୦ କିଲୋମିଟର ବେଗରେ ଦୌଡ଼ିପାରେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ସେମାନଙ୍କର ଗୋଡର ମାଂସପେଶୀ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ଡେଇଁ ୨୦ ରୁ ୩୦ ଫୁଟ ଡେଇଁପାରିବେ।
୭. ଏକାକୀ ଜୀବନ ଏବଂ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ
ବାଘମାନେ ଦଳବଦ୍ଧ ଭାବରେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ (ମା' ତାଙ୍କ ଛୁଆମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବାବେଳେ ବ୍ୟତୀତ)। ସେମାନେ ଏକାକୀ ପ୍ରାଣୀ। ଏକ ପୁରୁଷ ବାଘର ନିଜସ୍ୱ ଅଞ୍ଚଳ ଥାଏ, ଯାହା 60 ରୁ 100 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇପାରେ। ସେମାନେ ମୂତ୍ର (ଗନ୍ଧ ଚିହ୍ନ) ଏବଂ ଗଛ ଛାଲିରେ ନଖ ଚିହ୍ନ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ସୀମା ଚିହ୍ନିତ କରନ୍ତି।
୮. ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଶାବକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଯେତେବେଳେ ବାଘ ଛୁଆମାନେ ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ଗୋଟିଏରୁ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ କିଛି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ମା'ର ବାସ୍ନା ଏବଂ କ୍ଷୀର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ଶିକାରୀଙ୍କଠାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ମା'ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ।
୯. ସହଜ ନୁହେଁ ବାଘ ଶୀକାର
ପ୍ରାୟତଃ ସିନେମାରେ ବାଘମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରିବା ସହଜ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ, ସେମାନେ ନୁହେଁ। ଗୋଟିଏ ବାଘ ୧୦ଟି ଶିକାର ଅଭିଯାନରୁ କେବଳ ୧ କିମ୍ବା ୨ଟିରେ ସଫଳ ହୁଏ। ତଥାପି, ସେମାନଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରଣନୀତି ଏତେ ଦୃଢ଼ ଯେ ସେମାନେ କେବେ ହାର ମାନି ନଥାନ୍ତି।
ବିଜ୍ଞାପନ
୧୦. ଭାରତର ସଂରକ୍ଷଣ ବିପ୍ଳବ: 'ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର'
ଗୋଟିଏ ସମୟ ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଶିକାର ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ଭାରତରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଉଥିଲା। ତଥାପି, ୧୯୭୩ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା 'ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର' ଏବଂ ଆମର ସାହସୀ ବନରକ୍ଷୀଙ୍କ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଯୋଗୁଁ ଭାରତରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟାରେ ଐତିହାସିକ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି। ଆଜି, ଭାରତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସଂରକ୍ଷଣର ଏକ ଉଦାହରଣ ପାଲଟିଛି।

କେବଳ ଆମ ଜଙ୍ଗଲର ଗର୍ବ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନର ପ୍ରାଥମିକ ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ। ଯଦି ବାଘମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ତେବେ ଏହାର ନଦୀ, ଗଛଲତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ସମେତ ସମଗ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ।