ଦେଶରେ ସରିବାକୁ ବସିଛି କାଗଜ ନୋଟର ଯୁଗ । ଏବେ କାଗଜ ନୋଟକୁ ମାତ୍ ଦେଇ ବଜାରରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେବ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ୍ । ନା ଏହା କେବେ ଚିରିବ ନା ଓଦା ହେବ । ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ଆଣିବା ଉପରେ ବିଚାର କରୁଛି । ତେବେ ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ଵରେ ପ୍ରାୟ ୬୦ଟି ଦେଶରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଛି । ଏହି ନୋଟ୍ ଅଧିକ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ନକଲି ନୋଟ୍ ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇବ । ଏପରିକି ନୋଟ୍ ଛପାଇବା ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ କମ୍ ହେବ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି ।

RBI ଗଭର୍ଣ୍ଣର ସଞ୍ଜୟ ମାଲହୋତ୍ରା ଶୁକ୍ରବାର ଏନେଇ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ପଲିମର ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଛି ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ଅଧିକ ବିଚାର କରାଯାଉଛି । ଏହା ଏକ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଭାବେ ଖୁବଶୀଘ୍ର ଆସିପାରେ । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ୧୦ ଟଙ୍କା ଏବଂ ୨୦ ଟଙ୍କା ନୋଟ୍ ଆସିବ, କାରଣ ଏହି ନୋଟଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ମଧ୍ୟ ।



ଯଦି ଭାରତରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ଆସେ, ତେବେ ଆମ ଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ଵର ଅନେକ ଦେଶ ଏହି ପଲିମର୍ ନୋଟକୁ ଆପଣାଇ ସାରିଛନ୍ତି । ଯେପରିକି ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, କାନାଡା, ୟୁକେ, ସିଙ୍ଗାପୁର, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ମାଲେସିଆ ଏବଂ ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ ସମେତ ପ୍ରାୟ ୬୦ଟି ଦେଶରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ହୋଇସାରିଛି ।

• କେଉଁ ଦେଶରେ ପ୍ରଥମେ ଆସିଥିଲା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ?

ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୮୮ ମସିହାରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ପଲିମର-ଆଧାରିତ ନୋଟ୍ ଆଣିଥିଲା । ଏହି ନୋଟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ, ସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଜାଲ୍ ନୋଟ୍ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା । ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମୁଦ୍ରାକୁ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଯାହାର ଜୀବନକାଳ ଅନେକ ବର୍ଷ ହୋଇଥାଏ । ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୧ରେ କାନାଡା ପଲିମର-ଆଧାରିତ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲା।

• ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର କାହିଁକି ଭଲ ?

ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ଅନେକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଅପେକ୍ଷା ଭଲ । ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୁବିଧା ହେଉଛି ଏହାର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ । ସାଧାରଣ କାଗଜ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାରର ୨ରୁ ୩ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ୫ରୁ ୧୦ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରେ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଏହି ନୋଟଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣି, ଆର୍ଦ୍ରତା କିମ୍ବା ଧୂଳି ସେତେଟା ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ନାହିଁ । ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର କଲେ ମଧ୍ୟ ଏଗୁଡ଼ିକ ଚିରିବା ବା ନଷ୍ଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା କମ୍ । ଏହା ନୂତନ ନୋଟ୍ ଛାପିବାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ କରେ ।

• ଜାଲ୍ ନୋଟ୍ ମୁଦ୍ରଣକୁ ରୋକିବ

ସାମ୍ପ୍ରତିକ RBIର ଏକ ରିପୋର୍ଟରେ ₹୫୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟର ଜାଲ୍ ନୋଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି । ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପାରେ । ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ନକଲି ଟଙ୍କା ବ୍ୟବସାୟକୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଝଟକା ଦେଇପାରେ।

ପଢନ୍ତୁ ଏହି ଖବର: ଗର୍ଭବତୀଙ୍କୁ ମିଳିବ ଟଙ୍କା; ଜାଣନ୍ତୁ କଣ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମାତୃତ୍ଵ ବନ୍ଦନା ଯୋଜନା..

• ନୋଟ୍ ଛାପିବା ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ ପାଇବ

ଭାରତ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଟଙ୍କା ମୁଦ୍ରଣ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରେ । ନୂତନ ନୋଟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା, ନଷ୍ଟ କରିବା ଏବଂ ମୁଦ୍ରଣ କରିବା ଏକ ବ୍ୟୟସାପେକ୍ଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟର ଦୀର୍ଘ ଜୀବନକାଳ ଏହି ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ । ୨୦୨୪-୨୫ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ନଷ୍ଟ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନରୁ ହଟାଯାଇଥିଲା । ଏଣୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ମଧ୍ୟ RBI ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସଞ୍ଚୟକାରୀ ଉପକରଣ ହୋଇପାରେ ।

• 'ଭୟଭୀତ ହେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ'

ଅର୍ଥନୀତି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯଦି ଭାରତରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଧୀରେ ଧୀରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ କରାଯିବ । କାଗଜ ନୋଟ୍ ହଠାତ୍ ବନ୍ଦ ହେବ ନାହିଁ । ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ମୁଦ୍ରା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏକାଠି ଭାବେ ଚାଲିବ । ବର୍ତ୍ତମାନ RBI କେବଳ ଏହା ଉପରେ ବିଚାର କରୁଛି । ତଥାପି ଯଦି ଏହି ଯୋଜନା ଆଗକୁ ବଢେ ତେବେ ଭାରତର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଇପାରେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ବିକଶିତ ଦେଶରେ ଘଟିସାରିଛି ।