Autumnal Equinox 23 September / ଆସନ୍ତାକାଲି ଘଟିବ ବିରଳ ଖଗୋଳୀୟ ଘଟଣା; ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ବିରଳ ଦୃଶ୍ୟ

ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖ ବୁଧବାର ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି ଏକ ବିରଳ ଖଗୋଳୀୟ ଘଟଣା। ଆସନ୍ତାକାଲି ଦିନ-ରାତି ଅବଧି ସମାନ ସମାନ ହୋଇଯିବ। ଏହାର ପରଦିନ ଶରତ ଋତୁ ସହିତ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ସେବେଠାରୁ ଦିନ ଛୋଟ ଏବଂ ରାତି ଲମ୍ବା ହୋଇଯାଏ। ବୁଧବାର ଦିନ-ରାତି ଉଭୟ ୧୨-୧୨ ଘଣ୍ଟା ଅବଧି ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ ଶରତ ବିଷୁବ (Autumnal Equinox) କୁହାଯାଏ। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖ ପରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ (ଭାରତ ସମେତ) ରାତି ଧିରେ ଧିରେ ଲମ୍ବା ହେବା ଦିନ ଛୋଟ ହେବାରେ ଲାଗିଥାଏ। ଏହା ସହିତ ହାଲୁକା ଶୀତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ।

ଶରତ ବିଷୁବ କ'ଣ?
ଏକ ନାସା (NASA) ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ୨୩.୫ ଡିଗ୍ରୀ କୋଣରେ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଉପରେ ଢଳି ରହି ଘୂରିଥାଏ। ପୃଥିବୀ ଏହାର ଅକ୍ଷ ଉପରେ ଢଳି ରହିବା ଯୋଗୁଁ, କେତେକ ସମୟରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଡକୁ ଅଧିକ ଢଳି ରହିଥାଏ। ଯାହା ଫଳରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ହୋଇଥାଏ। କେତେକ ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟତର ହୋଇଥାଏ। ବର୍ଷକୁ କେବଳ ୨ ଥର ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ବସନ୍ତ ବିଷୁବ (Vernal Equinox) ଏବଂ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖରେ ଶରତ ବିଷୁବ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ସିଧାସଳଖ ପୃଥିବୀର ବିଷୁବରେଖା ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଯାହା ପୃଥିବୀର ଉଭୟ ଅଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ସମାନ ଭାବରେ ବଣ୍ଟନ କରିଥାଏ। ଏହା ଫଳରେ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଦିନ-ରାତି ଅବଧି ସମାନ ସମାନ ହୋଇଥାଏ।

ଶୀତ ଋତୁରେ ଦିନ ଛୋଟ ଏବଂ ରାତି ଲମ୍ବା କାହିଁକି ହୋଇଥାଏ?
ସେପ୍ଟମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଶରତ ବିଷୁବ ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିଥାଏ। ଯାହାକୁ ଦକ୍ଷିଣାୟନ କୁହାଯାଏ। ସେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଦିନ ଛୋଟ ଏବଂ ରାତି ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ। କାରଣ ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ତୀର୍ଯ୍ୟକ ଭାବରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଶୀଘ୍ର ହୋଇଯିବା ସହ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ବହୁତ ଜଲଦି ହୋଇଥାଏ। ଦିନର ଅବଧି ହ୍ରାସ ପାଇବା ସହିତ, ରାତି କ୍ରମଶଃ ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଋତୁ ଚକ୍ର ଡିସେମ୍ବର ୨୧-୨୨ ତାରିଖ (ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଦିନ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗି ରହେ।

ଏହା ସହ ପଢନ୍ତୁ:  ଆସନ୍ତାକାଲି ହେବ ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ଦିନ; ଗାଏବ ହୋଇଯିବ ଛାଇ!

ମୌସୁମୀ କେବେ ବିଦାୟ ନେଇଥାଏ?
ଏହା ସହିତ ଭାରତ ସମେତ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଶରେ ମୌସୁମୀ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ର ପାଗ ବିଦାୟ ନେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ସକାଳ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସାମାନ୍ୟ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଶରତ ବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ନିକଟତମ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ (Autumnal Equinox Full Moon), ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (Harvest Moon) ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି। ଯାହାକୁ କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (Kumar Purnima) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଲାଲ ଦେଖାଯାଏ।

କ'ଣ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖରେ ଉଭୟ ଦିନ-ରାତି ସମାନ ସମାନ ୧୨-୧୨ ଘଣ୍ଟା ଅବଧି ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ?
ପ୍ରକୃତରେ ସେତେବେଳେ ଦିନ, ରାତି ଅପେକ୍ଷା ୬ ରୁ ୧୫ ମିନିଟ୍ ଅଧିକ ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ। ପ୍ରକୃତରେ ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ସାମାନ୍ୟ ବଙ୍କା କରିଥାଏ। ଯାହା ଏକ ଲେନ୍ସ (Lens) ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରକୃତରେ ଦିଗବଳୟ (Horizon) ଉପରେ ଉଠିବାର କିଛି ମିନିଟ୍ ପୂର୍ବରୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ କରିଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଆଉ ଥରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରହିଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସେତେବେଳେ ହୋଇଥାଏ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉପର ଡିସ୍କ (Upper Disk of Sun) ପ୍ରଥମ ଧାର ଦିଗବଳୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଏହାର କେନ୍ଦ୍ର ଉଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦିନ ଦିନ ଏବଂ ରାତି ଠିକ୍ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ, ସେହି ଦିନ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଭାଷାରେ କିଛି ଦିନ ପରେ ଘଟେ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।