Condensation Trail: ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆକାଶରେ ବିମାନ ଉଡ଼ୁଥିବାର ଦେଖୁ, ସେତବେଳେ ଆମେ ପ୍ରାୟତଃ ଏହାର ଗତି ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥାଉ। ହେଲେ କେବେ ଆପଣ ଏହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଅନେକ ବିମାନ ଉଡ଼ାଣ ଭରିବା ସମୟରେ ଏହା ପଛ ଭାରରେ ଏକ ଲମ୍ବା ଧଳା ରେଖା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବରେ ଏହି ରେଖା କେତେବେଳେ କିଛି ସେକେଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ଆଉ କେତେବେଳେ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଆକାଶରେ ରହିଥାଏ। ଯାହାକୁ ଆମେ ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖିଥାଉ। ଅନେକ ଲୋକ ଏହାକୁ କେବଳ ଧୂଆଁ ବୋଲି ମାନି ନେଇଥାନ୍ତି।ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ କାହାଣୀ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି। ହେଲେ ଏହା ପଛରେ ରହିଥିବା କାରଣ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ ଆପଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯିବେ। ଏହି ଧଳା ରେଖା ପଛରେ ଥିବା ରହସ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ପାଣିପାଗ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ ସହିତ ଜଡି଼ତ ରହିଛି।

ଏହି ଧଳା ରେଖା ପ୍ରକୃତରେ କ'ଣ?
ବିମାନ ପଛରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଧଳା ରେଖାକୁ "କଣ୍ଟ୍ରିଲ୍" (Contrails) କୁହାଯାଏ। ଯାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଁ ହେଉଛି "କଣ୍ଡନ୍ସନାଲ ଟ୍ରେଲ୍" (Condensation Trail) ଅର୍ଥାତ ଘନୀଭୂତକରଣ ପଥ। ସରଳ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଏହା ବାୟୁରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଏବଂ ବିମାନର ଇଞ୍ଜିନରୁ ନିର୍ଗତ ଗରମ ବାଷ୍ପର ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏହା ଧୂଆଁ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅନେକ ଲୋକ ଭାବନ୍ତି।

ଏହି ରେଖା କିପରି ଗଠିତ ହୁଏ?
ବିମାନ ସାଧାରଣତଃ ବହୁତ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଡ଼ିଥାଏ। ଏହି ଉଚ୍ଚତାରେ, ବାୟୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା ଥାଏ, ଏବଂ ତାପମାତ୍ରା କେତେକ ସମୟରେ ମାଇନସ୍ ୫୦ ଡିଗ୍ରୀ ଠାରୁ ମାଇନସ୍ ୭୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବିମାନର ଇଞ୍ଜିନ ବହୁତ ଗରମ ହେବା ସହ ଏଥିରୁ ଗରମ ବାଷ୍ପ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଗରମ ବାଷ୍ପ ଉପର ଥଣ୍ଡା ପବନ ସହିତ ମିଶିଥାଏ, ଏହା ତୁରନ୍ତ ଛୋଟ ଛୋଟ ବରଫ କଣିକାରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ବରଫ କଣିକା ମିଶି ଏକ ଧଳା ରଙ୍ଗର ରେଖା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।

ଏହା ସହ ପଢନ୍ତୁ: ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଏୟାର କାନାଡ଼ା ପାଇଲଟ୍; ଅବସର ବେଳେ ଧରାପଡ଼ିଲା କାରନାମା

ଏହା କ'ଣ ପ୍ରକୃତରେ ଧୂଆଁ?
ନାଁ, ଏହା ଧୂଆଁ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଏପରି ବୁଝନ୍ତୁ ଯେ ଶୀତଦିନେ ମୁହଁରୁ ବାାହରୁଥିବା ଧଳା ଧୂଆଁ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଉଷ୍ମ ବାୟୁ ଥଣ୍ଡା ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ସହିତ ମିଶି ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଳ କଣିକା ତିଆରି କରିଥାଏ। ବିମାନ ପଛରେ ଥିବା ଧଳା ରଙ୍ଗର ରେଖା ସମାନ ଭାବରେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ।

ଏହା କେତେବେଳେ ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ କେତେବେଳେ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ?
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପାଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯଦି ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚତାରେ ବାୟୁ ଶୁଷ୍କ ଥାଏ, ତାହେଲେ ବରଫ କଣିକା ଶୀଘ୍ର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଏହି ରେଖା ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ତଥାପି, ଯଦି ବାୟୁରେ ଅଧିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଥାଏ, ତାହେଲେ ଏହି କଣିକା ଅଧିକ ସମୟ ପାଇଁ ରହିଥାଏ। କେତେକ ସମୟରେ ଏହା ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଯିବ ସହ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଯାହା ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ।

କ'ଣ ଏହି ରେଖା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିମାନ ପଛରେ ଦେଖାଯାଏ?
ଆକାଶରେ ନଜର ଆସୁଥିବା ଧଳା ରଙ୍ଗର ଏହି ରେଖା ସର୍ବଦା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥାଏ। ଏହା ଉଚ୍ଚତା, ଥଣ୍ଡା ପାଗ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ। ଯଦି ଏହି ତିନୋଟି କାରଣ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଥାନ୍ତି, ତାହେଲେ କେବଳ ବିମାନ ପଛରେ ଏପରି ଧଳା ରେଖା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ।